Hoàngquang’s Blog

11/12/2011

Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước: Ai gánh nợ cho các tập đoàn?

Filed under: Kinh tế — hoangquang @ 5:41 sáng
Tags:

Viết Lê Quân
& Lê Anh Hùng -“Tái cấu trúc” là thế này đây!

(VEF.VN) – “Tái cấu trúc thực sự sẽ chỉ xảy ra khi người ta dùng việc cân nhắc tới kinh tế thay cho tính toán chính trị”. Và câu hỏi tiếp theo: tiền và quyền lực sẽ thuộc về ai sau những chương trình tái cấu trúc doanh nghiệp; và nợ của doanh nghiệp sẽ do ai gánh chịu?
Một “dự cảm”
“Tái cấu trúc thực sự sẽ chỉ xảy ra khi người ta dùng việc cân nhắc tới kinh tế thay cho tính toán chính trị” – một nhận định mang tính “dự cảm” đáng chú ý của Jonathan Pincus, kinh tế gia làm việc cho Chương trình Việt Nam, Havard Kennedy School và cũng là hiệu trưởng của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright tại TP.HCM, mới đây đăng trên tờ Financial Times.

Tại Việt Nam, tái cấu trúc DNNN là một nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ và các bộ ngành, đã được Đảng và Quốc hội thông qua về chủ trương và định hướng.
Nhưng xem ra khi triển khai thực tế, ngay từ đầu đã có nhiều trở ngại.
Trong thời gian gần đây, đang tồn tại những quan điểm khác nhau về vấn đề tái cấu trúc DNNN. Vẫn có quan niệm cho rằng “không nên có cái nhìn cực đoan về DNNN”, được thuyết minh bởi nhiều khó khăn mà những doanh nghiệp điện và xăng dầu đang phải “gánh chịu thay cho xã hội”.
Nhưng ở chiều kích ngược lại, rất nhiều bài viết và công trình nghiên cứu được đăng tải trên mặt báo chí, với nội dung lớn nhất cần ghi nhận từ nguồn dư luận này là thực trạng độc quyền của một số doanh nghiệp điện và xăng dầu, lực cản từ các nhóm lợi ích trong quá trình tái cấu trúc… đã trở thành những tiêu điểm then chốt ngăn cản thực chất của tái cấu trúc.
Nói cách khác, việc tái cấu trúc đối với những DN dạng này sẽ có thể trở nên vô nghĩa nếu không thực hiện được bước cải tổ mạnh về cơ chế hoạt động và cả cơ chế tổ chức nhân sự của chúng.

Vào tháng 10/2011, một cuộc hội thảo về kinh tế vĩ mô đã tập hợp rất nhiều ý kiến đề xuất về sự cần thiết phải cải tổ đối với DNNN. Những đề xuất này đã được Ủy ban kinh tế gửi đến Quốc hội.
Đề xuất đáng quan tâm nhất của bản kiến nghị trên là “cần xóa bỏ mọi ưu đãi cho DNNN về tiếp cận các nguồn tín dụng, quyền kinh doanh, tiếp cận tài nguyên thiên nhiên, đất đai, tiếp cận thông tin, nhất là thông tin về các loại quy hoạch, tiếp cận các nhà hoạch định chính sách… Đồng thời, kiên quyết không “khoanh nợ, giãn nợ” cho bất kỳ DNNN nào, không nhận việc trả nợ, xử lý nợ thay cho doanh nghiệp”.
Có lẽ, đây là lần đầu tiên ở Việt Nam xuất hiện một quan điểm kiên quyết thế đối với vấn đề chân đứng của DNNN. Tuy vậy, nếu theo dõi xuyên suốt quá trình vận hành của khối DNNN thì mới thấy chủ đề phản biện “xóa bỏ mọi ưu đãi cho DNNN” là hệ quả tất yếu.
Những hậu quả không còn là dự cảm
Những thông tin được báo chí phản ánh mới đây đã nêu ra một cách khá chi tiết về hạn chế của DNNN. Đơn cử, hàng năm có tới 12% DNNN có kết quả kinh doanh thua lỗ và mức lỗ bình quân của DNNN cao gấp 12 lần so với các doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước.
Chiếm đến 70% vốn đầu tư toàn xã hội, 50% vốn đầu tư nhà nước, 60% tín dụng của các ngân hàng thương mại, 70% nguồn vốn ODA, nhưng DNNN chỉ đóng góp khoảng 37-38% GDP. Có đến 31% DNNN bị lỗ trong sản xuất kinh doanh, 29% hoạt động không hiệu quả, lỗ lãi tượng trưng.
Chỉ riêng năm 2009, nợ của 81/91 tập đoàn, tổng công ty nhà nước (chưa tính Vinashin) đã là 813.435 tỷ đồng. Nếu tính cả nợ của Vinashin, theo báo cáo của Bộ Tài chính là 86.000 tỷ đồng, thì nợ của khu vực DNNN đến năm 2009 đã lên tới 54,2% GDP của năm 2009.
Nhiều DNNN cũng đang lâm vào nạn nợ nần. Không chỉ doanh nghiệp không được độc quyền, mà cả những doanh nghiệp quá được ưu đãi về cơ chế kinh doanh như Tập đoàn Điện lực và Tổng công ty Xăng dầu cũng luôn gánh trên mình những món nợ khổng lồ nhưng đầy nghi vấn về nguồn gốc.

Ai sẽ được hưởng lợi?
“Muốn cải cách DNNN triệt để, cần thay đổi quan điểm vai trò then chốt của khu vực này” – bản kiến nghị do Ủy ban Kinh tế tập hợp gửi đến Quốc hội thẳng thắn đặt vấn đề. Để tái cấu trúc khu vực DNNN, biện pháp cấp bách được bản kiến nghị đặt lên hàng đầu là Nhà nước không nên sử dụng DNNN như một công cụ điều tiết vĩ mô, điều tiết thị trường hay thực hiện chính sách xã hội.
Tại hội thảo “Triển vọng kinh tế thế giới và chính sách ứng phó của Việt Nam” ngày 18/10/2011, bà Victoria Kwakwa – Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam – cũng cho rằng, hơn lúc nào hết, Việt Nam cần thúc đẩy hơn nữa tái cơ cấu nền kinh tế.
Tuy nhiên, tái cơ cấu như thế nào cho hiệu quả đang là bài toán hóc búa. Khó khăn nhất là đụng đến lợi ích của các nhóm. Vì thế, cần xác định mục tiêu số một của việc bán DNNN là thu tiền về cho ngân sách hay là bán để sau này nó hoạt động hiệu quả hơn?
Những câu hỏi trên không tránh khỏi một hiện thực mà nhiều tháng nay người dân đang suy đoán, bởi quyền lợi của nhóm lợi ích nằm trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế chính, đặc biệt là những lĩnh vực thể hiện sự độc quyền như điện, xăng dầu, nước.
Lẽ dĩ nhiên, công việc tái cấu trúc DNNN sẽ chỉ mang tính hình thức, hoặc nói cách khác sẽ chỉ là công đoạn sắp xếp lại một số mắt xích “cho phù hợp hơn”, nếu không giải quyết được vấn đề cần tách bạch quyền lợi của nhóm lợi ích khỏi nhiệm vụ của doanh nghiệp.
Còn nếu bắt buộc phải thực hiện tái cấu trúc theo đúng ý nghĩa đầy đủ của cụm từ này, việc đụng chạm đến các nhóm lợi ích sẽ là không tránh khỏi. Trong thời gian gần đây, chỉ mới qua những ý định tăng giá điện và xăng dầu, người dân đã nhận thấy có quá nhiều lực cản đang án ngữ ngay tại bước đi đầu tiên trên con đường tái cấu trúc DNNN.
Không chỉ là những doanh nghiệp được hưởng ưu đãi về đặc quyền, ngay cả những doanh nghiệp đang vận hành trong thị trường như một chủ thể kinh doanh như Công ty Vàng bạc SJC cũng bị đặt nghi vấn nhiều về đặc quyền nhận được từ cơ chế sản xuất, nhận khẩu và kinh doanh vàng miếng.
Dường như “dự cảm” của Jonathan Pincus, kinh tế gia đã đề cập ở phần đầu bài viết này, về “tái cấu trúc thực sự sẽ chỉ xảy ra khi người ta dùng việc cân nhắc tới kinh tế thay cho tính toán chính trị”, đang có được những cơ sở thực tiễn để thuyết minh cho nó.
Câu hỏi tiếp theo: đối tượng sẽ được lợi nhiều nhất sau những chương trình tái cấu trúc doanh nghiệp; và nợ của doanh nghiệp sẽ do ai gánh chịu?

V. L. Q.
Nguồn: http://vef.vn/2011-12-07-tai-cau-truc-dnnn-ai-ganh-no-cho-cac-tap-doan
http://www.boxitvn.net/bai/31569

Lê Anh Hùng “Tái cấu trúc” là thế này đây!

Chuyên gia kinh tế Jonathan Pincus, người làm việc cho Chương trình Việt Nam của Harvard Kennedy School và là Hiệu trưởng Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright tại Tp HCM, vừa có bài viết đăng trên < trang mạng của tờ Financial Times (Anh) ngày 2/12/2011, đánh giá về nỗ lực tái cấu trúc kinh tế của Việt Nam, trong đó ông đưa ra nhận định: “Những người khác nhau thì nhận thức về tái cấu trúc nền kinh tế theo những cách khác nhau. Cách diễn giải triệt để nhất – và là cách mà các nhà ngoại giao nước ngoài và các tổ chức quốc tế ở Hà Nội ủng hộ – dựa trên việc tái định nghĩa vai trò của nhà nước, chủ yếu thông qua hình thức bán các công ty nhà nước… Tái cấu trúc thực chất sẽ chỉ diễn ra khi những cân nhắc về kinh tế thế chỗ cho toan tính chính trị như là cơ sở để ngân hàng mở hầu bao của mình. Làm thế nào để đạt được sự thay đổi đó vẫn là vấn đề cơ bản của việc tái cấu trúc nền kinh tế ở Việt Nam.”1
Tại cuộc hội thảo về tái cơ cấu đầu tư do Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch – Đầu tư tổ chức hôm 27/10/2011, khi bàn về đổi mới tư duy để có thể tái cấu trúc nền kinh tế, nguyên Thường trực Ban Bí thư Phan Diễn cho hay, nhận thức của chính ông về kinh tế nhà nước đã khác so với hơn một năm trước. Đầu năm 2010, khi thảo luận về vị trí của kinh tế Nhà nước, ông còn cho rằng, nói kinh tế nhà nước là chủ đạo vẫn đúng. Thế nhưng, qua những chuyến đi khảo sát ở các nước, nhận thức của ông về vị trí của kinh tế Nhà nước đã khác. Còn nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan lại cho rằng, “Gốc gác của vấn đề là nhiều tư duy không ổn mà ta ít nhắc tới… Ở các nước, chính quyền chủ yếu lo quản lý hành chính nhà nước, không ai đi làm kinh tế cả.”
Thực tế, nền kinh tế Việt Nam đang phải trả giá cho những bất cập trong khâu phân vai giữa nhà nước và tư nhân trên phương diện kinh tế: Theo Ban Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp, các doanh nghiệp nhà nước hiện đang sở hữu 70% tổng tài sản cố định của nền kinh tế, chi phối 20% vốn đầu tư của toàn xã hội, 60% tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại, 50% vốn đầu tư nhà nước và 70% nguồn vốn ODA. Được bảo hộ lớn và ưu đãi nhiều, thế nhưng, khu vực này chỉ tạo ra 25% doanh thu, 37% lợi nhuận trước thuế và 20% giá trị sản xuất công nghiệp. Hơn nữa, khu vực này dựa vào vay nợ lớn để đầu tư. Không kể 9 tập đoàn và tổng công ty nhà nước chưa có số liệu, con số nợ của các doanh nghiệp nhà nước đã lên tới 54,2% GDP, TS Phan Thanh Hà, Vụ phó Vụ Tài chính và Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư dẫn lại thống kê của Ban Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp nhà nước.2
Ông Vũ Khoan thẳng thắn nhận định: “Một khi tư duy không thay đổi, chúng ta sẽ chứng kiến kế hoạch mà Chính phủ đang trình, Quốc hội đang bàn sẽ không thể thay đổi được… Sẽ chẳng có tái cấu trúc đâu.” 3
Và đây là câu trả lời “đanh thép” của Thủ tướng dành cho những nhận định và “băn khoăn” kể trên, cũng như cho những ai vẫn còn tỏ ra ngây thơ khi cố ngồi chờ một cuộc “tái cấu trúc nền kinh tế” từ phía Chính phủ Việt Nam, trong cuộc Hội nghị tổng kết 10 năm sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp Nhà nước giai đoạn 2001 – 2010 diễn ra ngày 8/12/2011 tại Hà Nội:
“Đánh giá hiệu quả của DNNN phải công bằng, không thể nói DNNN là “ăn hại”. Những kết quả mà DNNN đã đóng góp là không thể phủ nhận. Nếu không có DNNN thì Nhà nước không thể điều tiết, ổn định vĩ mô”, Thủ tướng nhấn mạnh.
…Vai trò của DNNN không phải chỉ là kiếm tiền. Nhiều DNNN phải chấp nhận bán sản phẩm dưới giá thành để bảo đảm kiềm chế lạm phát, vì thế không thể coi đó là làm ăn kém hiệu quả. “Điện hiện nay bán thấp hơn giá thành, lỗ hơn 10.000 tỷ đồng. Điều này Chính phủ đã nhìn thấy nhưng đó là nhiệm vụ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam để kiềm chế lạm phát. Phải làm rõ điều này. Nếu các tập đoàn đầu tư ngoài ngành mà lỗ thì phải tách riêng để xử lý nghiêm, nhưng lỗ mà do mục tiêu bình ổn giá thì phải đánh giá công bằng để nhân dân, xã hội hiểu. Xăng dầu cũng vậy”, Thủ tướng nói.
…Mục tiêu thời gian tới được Thủ tướng nhấn mạnh: Sắp xếp DNNN phải bảo đảm nâng cao hiệu quả hoạt động, giữ được vai trò chủ đạo đối với nền kinh tế. Thủ tướng nói.4
Theo Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, “Việc tổng kết nhằm có cơ sở hoàn thiện đề án tái cơ cấu DNNN trong 5-10 năm tới phải bảo đảm 2 mục tiêu: Thứ nhất, DNNN là công cụ vật chất để Nhà nước can thiệp thị trường, đảm bảo phúc lợi và an sinh xã hội…” 5
Ở đây, thiết nghĩ cần phải nói rõ thêm một “ý” của Thủ tướng: Nếu không có doanh nghiệp nhà nước thì Nhà nước không thể điều tiết, ổn định vĩ mô như cách mà Chính phủ Việt Nam vẫn “điều tiết và ổn định vĩ mô” suốt bao năm qua, với mức độ lạm phát đứng đầu Châu Á và đứng thứ hai trên thế giới. 6
Bất kể là điều đó xuất phát từ động cơ hay từ “tư duy” đích thực của người phát ngôn, phương án “tái cấu trúc” cả con người xem ra vẫn là giải pháp vô cùng cần thiết cho đất nước trong lúc này./.

Quảng Trị, 9/12/2011
L. A. H.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN.

Chú thích:

1 http://blogs.ft.com/beyond-brics/2011/12/02/guest-post-how-to-restructure-vietnams-economy/#axzz1fONDJSD6
2 http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-10-28-nha-nuoc-co-dam-bo-kinh-doanh-
3 Theo báo Vietnamnet ngày 29/10/2011: Nhà nước có dám bỏ kinh doanh? (http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-10-28-nha-nuoc-co-dam-bo-kinh-doanh-)
4 Báo Vietnamnet ngày 9/12/2011: Thủ tướng: Vụ Vinashin, tôi không ra quyết định nào sai (http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/51894/thu-tuong–vu-vinashin–toi-khong-ra-quyet-dinh-nao-sai.html).
5 Chương trình thời sự VTV 19h ngày 8/12/2011.
6 Theo báo Thanh Niên ngày 26/10/2011: Việt Nam sẽ nằm trong top 4 nước lạm phát cao của thế giới (http://www.thanhnien.com.vn/pages/20111026/viet-nam-se-nam-trong-top-4-nuoc-lam-phat-cao-cua-the-gioi.aspx).
http://www.boxitvn.net/bai/31573

Để lại phản hồi »

Chưa có phản hồi.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Tạo một website miễn phí hoặc 1 blog với WordPress.com.

%d bloggers like this: