Hoàngquang’s Blog

28/09/2011

Vĩ đại không đồng nghĩa với khổng lồ

Filed under: Văn hóa-Xã hội — hoangquang @ 4:34 sáng
Tags: , ,

Nguyên Ngọc

& Nguyễn Hưng Phỏng vấn ông Phạm Trung
Trưởng ban Mỹ thuật hiện đại (Viện Mỹ thuật VN)
Tác giả bài Xây tượng đài hoành tráng cũng như nhà nghèo nuôi voi chơi’ (VnEx 23-9-11)

Trần Đăng Tuấn HÔM NAY ĐI SUỐI GIÀNG

doisongphapluat Dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng Tiền Phong 411 tỷ đồng dựng tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng nld.com Tượng đài 410 tỉ đồng: Thiếu tiền vẫn cứ xây Động thổ tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng BAODATVIET.VN Mẹ Việt Nam anh hùng có cần tượng đài 410 tỉ? dantri Rơi nước mắt trước cảnh học sinh bơi qua sông đến trường – VnEx: Học sinh phải bơi qua sông đến trường VnEx ‘Mẹ tôi chắc không vui nếu tượng đài tốn kém’ (22-9-11)
Thanh Trúc, phóng viên RFA, Bangkok Mẹ Việt Nam anh hùng có cần xây tượng hơn 400 tỷ đồng? nld ‘Không có vốn xây tượng Mẹ anh hùng vào lúc này’

RFI Ban giám đốc Vinashin bị truy tố về tội biển thủ

***

Nguyên Ngọc Vĩ đại không đồng nghĩa với khổng lồ

Tôi được biết đến dự án tượng đài “Mẹ Việt Nam anh hùng” ở Quảng Nam ngay từ đầu, thậm chí đã được những người có trách nhiệm chia sẻ, tâm sự, rồi mời đi xem phác thảo cỡ nhỏ, đề nghị góp ý kiến với tác giả. Lúc đó tôi đã nói với một số anh lãnh đạo tỉnh rằng tôi không mặn mà với chuyện này. Có mấy lý do như sau: Tôi đồng tình với ý kiến của một số nhà hoạt động mỹ thuật có uy tín rằng nói chung tượng đài ở ta còn rất chưa ổn, có lẽ nên dừng lại, đừng làm tượng đài đến vài chục năm nữa. Một trong những đặc điểm quan trọng của tượng đài là đã làm rồi thì rất khó phá bỏ dù có nhận ra là xấu, hỏng đến đâu. Làm tượng đài với chủ đề lớn như Mẹ Việt Nam và với quy mô lớn như dự kiến lúc này là rất không nên.
Về mặt nghệ thuật, theo tôi có hai chuyện cần hiểu và tính đến:
Văn học với điêu khắc, đặc biệt là tượng đài, là hai ngành nghệ thuật hoàn toàn khác nhau, sử dụng những ngôn ngữ nghệ thuật hoàn toàn khác nhau. Một ý tưởng văn học rất hay khi đem chuyển sang ngôn ngữ tượng đài lại có thể trở nên rất dở.
Xin nói một ví dụ cụ thể: Tượng đài Anh hùng Núp ở Pleiku lấy ý tưởng anh thanh niên Ba Na Núp, người đầu tiên khám phá ra chân lý quân Pháp xâm lược trước nay vẫn được coi là thần thánh, bất tử, hóa ra cũng chỉ là người, cũng “chảy máu” khi bị bắn trúng tên, hoàn toàn có thể bị đánh bại …
Đây vốn là một ý tưởng văn học hay nhưng khi đem cố gắng biến thành tượng đài thì lại ra hình tượng một người vừa chạy vừa giơ cao tay, chẳng hề khác chút nào các tượng công nông binh người nào cũng hăm hở dấn chân, nhô mình tới trước, vung tay lên trời mà ta đã nhìn thấy ở khắp nơi.
Quả đây là một tượng đài thất bại (nhưng đã dựng rồi thì khó mà phá bỏ đi được?). Nhầm lẫn ngôn ngữ nghệ thuật là điều tai hại thường gặp ở ta. Trong trường hợp tượng đài lại càng tai hại vì rất tốn tiền, hơn bất cứ nghệ thuật nào khác.
Còn một nhầm lẫn khác nữa, tưởng nhỏ nhưng lại có thể rất lớn: nhầm lẫn giữa tượng (tròn) nhỏ, và tượng đài lớn. Đấy cũng là hai ngành nghệ thuật hoàn toàn khác nhau, có ngôn ngữ đặc trưng khác nhau, tác động đến người xem khác nhau, được sử dụng cho những điều kiện khác nhau.
Khi xem phác thảo tượng đài Mẹ Việt Nam bằng thạch cao, cỡ nhỏ, tôi thấy tác giả đã dựa trên một ý tưởng văn học có thể là hay: người mẹ Việt Nam anh hùng như từ đất đai thiêng liêng của Tổ quốc mà nảy sinh, là một phần gắn bó mật thiết với đất mẹ ngàn đời ấy, vừa nổi lên vừa chìm đi trong đất ấy… Đấy có thể là cảm xúc khi xem phác thảo nhỏ. Nhưng còn khi đã phóng đại đến quy mô khổng lồ thì tác động sẽ thế nào? Quả thật tôi rất nghi ngờ.
Tượng đài là cả một quả đồi lớn, cái đầu người (người mẹ) sẽ nhô lên thành một khối cao to đến hơn chục mét, tôi xin lỗi, cho tôi nói thật, tôi rất lo sẽ gây ra cảm giác không phải vĩ đại, mà là dị hợm, trẻ con nhìn thấy ắt sẽ hoảng sợ, người lớn đi qua đó ban đêm thanh vắng cũng có thể run… Tượng tròn, nhỏ, thì thỉnh thoảng ta mới đến nhìn ngắm trong bảo tàng hay ở một nơi trưng bày nào đó với mục đích thưởng thức nghệ thuật, còn cái đầu khổng lồ kia thì sẽ mãi mãi trở thành một bộ phận không thể tách rời của không gian sống hằng ngày quanh ta, cạnh ta. Nên chăng?
Thêm một điều nữa, có thể còn quan trọng hơn, quan trọng nhất, khi nghĩ đến tác phẩm nghệ thuật về Mẹ Việt Nam anh hùng. Điều vĩ đại nhất ở người mẹ, người mẹ nói chung, và người mẹ Việt Nam, người mẹ Việt Nam anh hùng, là sự hy sinh bền bỉ, âm thầm, vô danh.
Làm một tượng đài khổng lồ, hết sức tốn kém, là trái với ý tưởng cơ bản ấy về Người Mẹ, Mẹ Việt Nam, Mẹ Việt Nam anh hùng. Phản tác dụng là khó tránh. Người Mẹ là vô cùng đối lập với cái gọi là “hoành tráng”, đặc biệt người mẹ Việt Nam, chắt chiu, tần tảo, lặng lẽ nuôi chồng nuôi con, suốt đời hy sinh.
Tôi nhớ Đài Chiến sĩ vô danh ở thủ đô nước Nga, là một tấm đá đen phẳng lì và sát mặt đất, hầu như không hề một chút nhô lên khỏi mặt đất. Con người đến đó để mà ưu tư về sự vĩ đại lặng lẽ và vĩnh hằng của hy sinh vô danh. Hẳn về người mẹ cũng nên tìm một cách nghĩ như vậy. Vĩ đại không đồng nghĩa với khổng lồ.
Tôi cũng vô cùng dị ứng với những suy nghĩ “nhất thế giới” của những người có trách nhiệm trong chuyện này. Thật kệch cỡm và không lành mạnh, nhất là khi lại ở Quảng Nam, tỉnh đang nghèo, khó khăn, còn trăm nghìn nỗi lo hằng ngày thiết yếu cho dân, từ cây cầu qua sông cho trẻ nhỏ đi học, cho đến miếng ăn cho bà con miền núi.
Cho tôi được nói ý kiến của tôi: Nên dừng lại. Dẫu đã dấn vào đến mức nào đó cũng nên có quyết định sáng suốt và dũng cảm, tránh những hậu quả khôn lường về rất nhiều mặt.

Nguồn: Theo Bee.net.vn,
đầu đề của Quê choa

______________

Bản gốc của tác giả bài đã đăng trên VnExpress: Xây tượng đài hoành tráng cũng như nhà nghèo nuôi voi chơi’ (VnEx 23-9-11)
(những chỗ tô xanh là không thấy trong bài VnExpress đăng)
Nguyễn Hưng thực hiện Phỏng vấn ông Phạm Trung Trưởng ban Mỹ thuật hiện đại (Viện Mỹ thuật VN)

Vừa có chuyến thăm công trình đang triển khai về tượng đài mẹ Việt Nam Anh hùng, cảm nhận của ông như thế nào khi trực tiếp đến đây?
Thực ra từ lâu rồi, trước thông tin Quảng Nam triển khai công trình tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng của tác giả Đinh Gia Thắng thì chúng tôi, những người nghiên cứu mỹ thuật, đã rất quan tâm. Bởi lẽ công trình nổi bật bằng sự đội giá nhiều lần với số tiền rất lớn, trở thành công trình tượng đài có kinh phí lớn nhất Việt Nam, vượt qua cả công trình tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ.
Khi tôi xem mô hình bằng xi măng với tỷ lệ 1/1, phải nói thẳng là ấn tượng đầu tiên là không ngỡ ngàng và cảm giác không thỏa mãn, không có ấn tượng choáng ngợp về thẩm mỹ, về hiệu quả thị giác mà chỉ thấy đó là công trình đồ sộ. Tôi cũng liên tưởng ngay rằng nếu như khi triển khai xây dựng ngoài thực địa và trong bối cảnh thiên nhiên, với những công năng lồng ghép (bảo tàng, nơi người dân tới vui chơi, du lịch…) trong không gian nắng và gió khắc nghiệt của miền Trung thì khối tượng này sẽ rất thô nặng và khô.
Tác giả có thể hiện tứ văn học rất hay qua tượng đài là tượng sừng sững như núi, có hồ nước phía dưới với ý tưởng “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”. Từ chân dung mẹ Thứ, đại diện cho các bà mẹ Việt Nam, ôm trọn những đứa con… Ý tưởng tuy hay nhưng không thể hiện được bởi ấn tượng thị giác là khô và nhiều chi tiết vụn, không có sự chắt lọc và không có tính điêu khắc.
Về mặt quy hoạch mặt bằng, cấu trúc tổng thể cũng không thỏa mãn, dàn trải, rời rạc, mặc dù về sau có thêm tiểu cảnh cây xanh trong không gian chung . Có thể lấy một ví dụ bằng hàng các trụ biểu bên ngoài. Tác giả cố gắng khai thác những hình tượng nghệ thuật, mô tip chạm khắc dân gian, như trang trí hoa sen, mây, đàn nhạc, chân dung phụ nữ… nhưng khi càng lồng ghép thì thấy sự tả kể, vụn vặt càng lộ rõ.
Nói thẳng là những minh họa đó mang tính cải lương “tân cổ giao duyên” và nó lại càng làm cho tính chất tưởng niệm và chủ đề về bà mẹ Việt Nam bị dàn trải, sức thuyết phục về mặt nghệ thuật không cao, mang nặng tính dân gian nhiều hơn là tính bác học, chuyên nghiệp.
Lãnh đạo tỉnh Quảng Nam cho rằng, tượng to mới thể hiện hết tầm vóc của mẹ Việt Nam anh hùng, xứng tầm thế giới. Trong khi đó, Việt Nam vốn không có truyền thống, văn hóa lẫn kinh nghiệm xây dựng các công trình hoành tráng, đồ sộ, ông nghĩ sao?
– Tư duy thẩm mỹ của người Việt từ hàng nghìn năm nay đều do điều kiện khí hậu và điều kiện kinh tế quy chiếu. Người Việt không có tư duy phát triển theo chiều cao, không có truyền thống làm tượng đài, tượng ngoài trời. Các công trình, kiến trúc phát triển theo chiều ngang, tiêu biểu như các cung điện ở Huế và những đình chùa khắp cả nước.
Gần đây, tôi thấy cái gọi là bệnh thành tích, phì đại ngày càng phát triển. Từ 2006, Viện Mỹ thuật VN đã tổ chức hội thảo về điêu khắc ngoài trời VN hiện đại. Rất nhiều ý kiến cảnh báo tượng đài ngoài trời VN ngày càng xấu đi, xa rời thẩm mỹ truyền thống của người Việt. Vậy có nên làm tượng đài nữa không? Thế nhưng, sau hội thảo không thấy tình hình tiến bộ mà càng ngày càng có các công trình tượng đài càng phì đại, to ra và xấu hơn.
Có thể là do kinh tế phát triển hơn, nên nhiều nơi, nhiều người muốn làm to hơn song điều ngược lại là hiệu quả xã hội từ các công trình đem lại rất hạn chế. Càng làm, các công trình tượng đài càng tiêu tốn nhiều và không tạo ra được những điểm nhấn thẩm mỹ thị giác bởi tính công thức và minh họa cổ động là rập khuôn, giống nhau ở các công trình và không đạt được thành tựu về giáo dục cộng đồng và giáo dục thẩm mỹ.
Ở VN hiện nay có rất ít người có khả năng làm tượng đài mà cả tư duy lẫn tay nghề tốt. Những công trình hoành tráng sử thi chỉ đếm trên đầu ngón tay, ví dụ như công trình Mẹ Tổ quốc của ông Nguyễn Hải, tượng Nhà tù Lao Bảo của Phạm Văn Hạng, tượng đài Ngã ba đồng Lộc của Lê Đình Quỳ, một số tác phẩm của Phan Gia Hương, Lưu Danh Thanh, Tạ Quang Bạo… Tức là rất ít người làm được những công trình mà có cảm giác có tính hoành tráng, sử thi. Và ngay cả các sáng tác của họ, chất lượng nghệ thuật cũng không ổn định. Vì các nhà làm tượng VN thì ít có kinh nghiệm làm điêu khắc tượng đài, và cũng phụ thuộc vào tạng chất riêng biệt của từng nghệ sĩ . Các trường đào tạo của chúng ta không có chuyên ngành đào tạo điêu khắc hoành tráng trừ có ĐH Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Các trường khác đào tạo điêu khắc chỉ đào tạo điêu khắc tượng tròn, trong khi đó điêu khắc ngoài trời đòi hỏi những kinh nghiệm và hình thức đào tạo riêng thì ta không có.
Tôi cũng muốn thông tin thêm rằng hình thức tượng đài như ở ta hiện nay thì trên thế giới người ta cũng không làm nữa. Ngay cả Trung Quốc cũng làm rất ít, chuyển sang những hình thức khác. Gần đây nhất, sự kiện kỷ niệm 10 năm sự kiện 11/9 ở Mỹ, tại khuôn viên của tòa tháp đôi bị đánh sập, họ không làm những tượng đài cao vút, đồ sộ mà tại nền 2 tòa tháp cũ, họ không xây lên cao mà đào hai cái hồ vuông, nước chảy liên tục vào đấy, xung quanh ghi tên những người thiệt mạng. Ngày tưởng niệm họ chiếu 2 cột đèn laser lên trời, kỹ thuật không có gì ghê gớm nhưng ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Hình thức làm công trình tưởng niệm bây giờ đã rất khác. Các nước có nhiều hình thức đáng học hỏi chứ không như của ta, hàng chục năm nay vẫn công nông binh giơ tay và tượng đài thành công thức, mang nặng tính cổ động, minh họa.
Tất cả những điều đó chứng tỏ sự không tiến bộ về mặt thẩm mỹ đến nỗi có ý kiến tiêu cực rằng nên xếp tượng đài vào lĩnh vực xây dựng, không bàn về mặt thẩm mỹ nữa; hay nên chăng dừng xây tượng đài cho đến sau 2020, để lúc đó kinh tế ổn định, các điều luật rõ ràng hơn thì mới bàn…và trong một cuộc hội thảo do Hội MTVN tổ chức cách đây vài năm, có nhà điêu khắc có thâm niên và uy tín trong việc làm tượng đài ở nước ta từng dũng cảm thừa nhận: “…tượng đài là nơi làm kinh tế của các nhà điêu khắc…”
Trở lại tượng đài mẹ VN anh hùng, có hai khía cạnh, về mặt xã hội, nếu công trình tiêu tốn đến hàng trăm tỉ nhiều người cũng đã nói rồi, sao không chăm sóc, quan tâm đến đời sống thực của những “tượng đài” còn sống, còn hơn 40.000 bà mẹ Việt nam anh hùng cần quan tâm ở các địa phương và biết bao số phận trẻ em lang thang, thiếu bệnh viện, trường học đúng nghĩa, phải bơi qua sông, du dây, đi bè đến trường.. Tôi cho đây là ý kiến rất hay, thiết thực. Tiêu tiền như thế thì rõ ràng là phản cảm, nhất là với tỉnh nghèo như Quảng Nam, nơi di chứng chiến tranh nhiều, và trung ương hàng năm vẫn phải hỗ trợ .
Còn về mặt nghệ thuật thì có thể nói công trình này cùng với nhiều công trình điêu khắc to lớn, kềnh càng, khoa trương khánh thành gần đây đã kéo thụt lùi thẩm mỹ điêu khắc, nghệ thuật tượng đài trở về như những năm 1960-1970, nặng tính chất minh họa, cổ động. Quy mô phì đại của công trình cũng đi ngược với xu thế của thế giới.

Nhân nói về bệnh phì đại, ông đánh giá thế nào về mối liên hệ của phong trào đua nhau làm cái to nhất, lớn nhất, lập kỷ lục ở VN hiện nay?
– Thực ra, bệnh thành tích, bệnh muốn chứng tỏ mình thì đó là triệu chứng của sự thụt lùi văn hóa, một biểu hiện của sự thích ồn ào, khoe mẽ của tính thực dụng kiểu “trọc phú” chơi trội. Bởi vì, mình phải biết mình là ai. Dân tộc VN có truyền thống văn hóa lâu dài hàng nghìn năm, truyền thống chống ngoại xâm. Tuy nhiên, kinh tế VN thì chỉ mới thoát nghèo và nước ta về lãnh thổ, dân số là nước trung bình trên thế giới. Chúng ta có quyền tự hào ở những khía cạnh nhất định, thế nhưng khi cả xã hội đua nhau làm mọi thứ mà cái gì cũng muốn ghi vào kỷ lục (nhưng giá trị thực chất thì rất đáng ngờ) thì nó gây nên một cơn sốt mà có nhà văn hóa đã nói là “sự lên đồng tập thể”. Ở đây, rõ ràng thể hiện sự trục trặc về văn hóa, một lối sống bề nổi, chụp giật và ngạo mạn.
Xây dựng tượng đài được ví như như là nhà nghèo nuôi voi cưỡi chơi, tốn kém vô cùng, và sự tác động ảnh hưởng về mặt giáo dục tinh thần, xã hội cho cộng đồng ngay tại khu dân cư có công trình xây dựng và cho văn hóa nói chung là không cao, nếu không nói là rất đáng ngại nếu như công trình tượng đài đó chất lượng xây dựng, thẩm mỹ xấu. Còn về bệnh “phì đại” mọi người đều lao vào các thành tích ảo, thích hư danh, giả dối thì mọi ngành mới như thế. Và đấy thực ra là thứ của tư duy giàu xổi. Anh mới có một tý mới thích khoe của, thích ghi điểm.
Với những phân tích và nhận định của mình, ông có cho rằng công trình tượng đài mẹ VN anh hùng là phiêu lưu?
– Mỹ thuật VN phát triển theo kinh tế đất nước. Hội họa bùng nổ sau Đổi mới và sống được nhờ có thị trường nghệ thuật, nhưng từ 2000 tới giờ thì thị trường giảm, đặc biệt sau năm 2007 khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Ở một số nghệ sĩ trẻ làm Nghệ thuật đương đại, họ cập nhật kết nối được với thế giới và họ hòa nhịp được với sự phát triển của thế giới. Còn nói thật, các nhà điêu khắc VN chỉ những ai liên quan đến việc làm tượng đài là sống tốt, số còn lại khi được đào tạo ra không có môi trường hành nghề. Vì người VN đã có văn hóa mua tác phẩm mỹ thuật, đặc biệt là tượng đâu.
Khi làm tượng đài, có nhiều yếu tố chi phối. Hội đồng thẩm định địa phương có nhiều thành viên không có chuyên môn nhưng lại có tiếng nói quyết định và ra những bài toán mà các nghệ sĩ phải làm theo, thành ra đẽo cày giữa đường… Rất ít công trình nghệ sĩ được toàn tâm toàn ý làm. Các công trình tượng đài của VN rất ít công trình có sức thuyết phục về nghề nghiệp
Tôi có thể khẳng định, với hình thức làm tượng đài ngày càng phóng to về quy mô, bảo thủ về hình thức và kỹ thuật, tiêu tốn ngày càng nhiều tiền mà lại lồng ghép nhiều công năng trái chiều …. thì đó sẽ là một sự thất bại về mặt nghệ thuật của VN. Tượng mẹ VN là ví dụ chung, cho sự thất bại này.
Vậy theo ông, công trình này nên làm thế nào cho phù hợp với hoàn cảnh hiện tại trong khi đã triển khai dự án được 4 năm?
– Tôi cho rằng, dư luận có thể cứ phản đối, còn địa phương họ vẫn sẽ cứ làm nếu không có chỉ đạo nào khác từ cấp cao hơn. Theo nghệ sĩ Đinh Gia Thắng, chi phí phóng tượng chỉ là 1/2 của con số hơn 410 tỷ đồng, còn lại là các hạng mục, sân vườn. Nếu địa phương có thực tâm cầu thị thì họ sẽ cắt bớt các hạng mục khác. Thực ra nếu họ dùng tiền ấy làm nhà tình nghĩa, làm bệnh viện, trường học thì giá trị nhân văn hơn nhiều.
Cá nhân ông, nếu có thẩm quyền, ông sẽ xử lý như thế nào?
Tất nhiên đây là câu hỏi vui, giả tưởng, nên trả lời cho vui thôi. Nói thẳng, nếu có thẩm quyền thì tôi sẽ không cho làm ngay từ đầu, mà lựa chọn nhiều phương án khác , thậm chí có thể mở nhiều cuộc thi, tìm kiếm các đồ án, giải pháp khác trên phạm vi cả nước. bởi tôi nhìn từ khía cạnh nghề nghiệp. Công trình không nên triển khai mà nên chọn phương án xây dựng công trình vừa phải, tinh xảo. Vẫn có thể lấy mẹ Thứ làm mô thức chung, hoặc hình tượng nào đó khái quát được lịch sử văn hóa dân tộc nhưng cái chính phải là chọn được người sáng tác có nghề, tùy nội dung. Bài toán ấy phụ thuộc vào đề bài, công trình được đặt ở đâu, ý nghĩa, yêu cầu cụ thể của công trình, vị trí đặt tượng thì sẽ ra hình thức cụ thể. Khi càng cô đọng, súc tích thì công trình càng có tính biểu tượng, đại diện cho văn hóa dân tộc.
Tôi cũng mong rằng, nhà quản lý nên cầu thị, dừng hãm bớt tốc độ xây tượng đài như bây giờ. . Nên có hội đồng cấp quốc gia để đánh giá, dừng, hãm bớt việc xây tượng đài hiện nay. Thời điểm bây giờ nên tính toán lại, hạn chế bớt, nên có các hình thức nghệ thuật công cộng khác chứ không chỉ có ưu tiên làm tượng đài Đây không chỉ ý kiến của tôi mà nhiều chuyên gia trong ngành kiến trúc, mỹ thuật đã từng phát biểu.
Nguyễn Hưng thực hiện
http://www.viet-studies.info/PhamTrung_PhongVanTuongDai.htm
_______________

Trần Đăng Tuấn HÔM NAY ĐI SUỐI GIÀNG

Sáng nay, lần đầu tiên lên Suối Giàng, định ngắm mấy cây chè cổ thụ. Vào tuổi này, có lúc chợt lo là nhiều cái lạ ở đất nước, mình đã nghe, biết từ lúc còn là trẻ con, mà giờ chưa nhìn thấy tận mắt. Vậy có thời gian thì phải đi để biết. Nhưng quả thật thời gian là cái gần một năm qua mình có ít nhất. Cứ tiếp tục thế này thì cũng gay đây.
Gọi cho Tiến trọc, rủ đi cùng. Tiến trọc chối đay đảy, rằng vừa lang thang một tháng (thằng cha này số sướng) ở Tây Nam bộ, nay phải cày kịch bản bù. Thì thôi vậy!
Xe lên đến trung tâm xã Suối Giàng, thế nào lại đỗ ngay trước cửa trường học. Mấy trăm đứa trẻ con đang tập thể dục. Ngay cạnh đó là mấy dãy nhà nội trú của chúng nó. Không hiểu sao, cứ nhìn thấy trẻ con miền núi là mình mê. Cậu chủ uán trước cửa trường, sau mới biết rằng có vợ là giáo viên, cho biết: Trường tiểu học có 80 đứa nội trú. Phải có từ 100 đứa nội trú trở lên mới có chế độ hỗ trợ của nhà nước. Khu nội trú này dân nuôi hoàn toàn. Cha mẹ góp gạo mỗi tuần hai kg, và 5 ngàn tiền thức ăn. Bọn mình không tin, cứ lục vấn mãi: Sao lại 5 ngàn thì chúng nó ăn uống kiểu gì? Cậu ta cứ khăng khăng đúng thế, đúng thế. Vừa lúc có một bác H’Mông xách xô nước đi ngang, cậu chủ quán bảo: Đấy, ông này nấu cơm cho chúng nó đó. Thế là bọn mình đi theo luôn. Trèo tắt qua mấy dãy nhà trên đồi, đi thẳng vào cổng Ủy ban Xã Suối Giàng, rồi vòng ra sau nhà Ủy ban, thì có cái lều tường che gỗ ván, giữa có cái bếp đang đỏ lửa, ngoài cửa có cái chậu tắm lớn đầy những cái bát to bẩn chưa rửa.Một loại bát như nhau thôi. Trong bếp ngoài nồi cơm đang nấu, một nồi nữa chắc để nấu canh, còn thì chẳng có đồ đạc gì cả.
Hỏi: 80 đứa chỉ ăn cái nồi cơm này đủ à? Bác H’Mông nói: Nồi to lắm đấy, 13, 14 cân gạo mới đầy đấy. Lại hỏi: Thế ăn cơm với cái gì? –Với canh rau…Bây giờ mới nhìn ra chỗ tối tối có mấy bó rau cải bé tẹo, mà lại đã úa vàng một nửa. Không hiểu canh nấu với gì, vì mắm muối giấu ở đâu, chứ không có trong bếp. Hỏi: Sao ít rau thế? -Ừ, không đủ đâu, phải mua thêm nữa đấy- Thế có thịt cá ăn bao giờ không? -Không có đâu, bao giờ bố mẹ đóng thêm tiền thì mua cho ăn một bữa có thịt.
Một nồi cơm (hy vọng là đủ) và một nồi canh rau cải (gồm xô nước vừa được xách lên, mấy bó rau, chắc ít muối, mắm, dầu mỡ cho vào nữa – nhưng quả thật bọn mình không thấy chúng được cất chỗ nào, chắc không có trong bếp vì sợ chó mèo hay ăn trộm chăng?). Đó là bữa ăn trưa cho 80 mầm non của đất nước vào ngày 22 tháng 9 năm 2011. Tức là khi đất nước đã bước vào thập kỷ thứ hai của thế kỷ 21. Là sau một năm tưng bừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, là năm đầu của nhiệm kỳ Đại Hội 11.vv..và ..vv..
Bọn mình nói: Trưa nay bác mua thịt cho chúng nó ăn được không? Bạn mình đưa ít tiền. Mình đưa thêm nữa, vẫn băn khoăn hỏi: Đủ mua thịt chưa? Bác H’Mong: Đủ chứ, đủ chứ. Chốc nữa lên xem chúng nó ăn thịt mà…Nói xong bác đi xuống chợ ngay, hình như chợ gần thôi,ở mé núi bên kia
Lúc đi xuống, cậu lái xe, vốn ít nói, văng ra: Mẹ, ăn uống thế này trẻ con sống thế đ. nào được.

Đây là một cái nồi!
Sống thì chắc được thôi, nhưng mình nghĩ học khó vào lắm. Hồi đi học, lúc nào mình cũng muốn ăn, dù bố mẹ nuôi nấng đầy đủ hơn bọn trẻ con hàng xóm nhiều. Khi đi bắt đầu đi học đại học ở Thanh xuân, cả ngày thấy đói. Ăn tập thể, xong bữa, rửa bát cầm về, dọc đường từ nhà ăn đến phòng ở đã thấy thèm ăn nữa. Cơm không thịt ăn đủ suất rồi mà bụng cứ như chưa ăn. Ngồi trên lớp, lúc nào cũng nghĩ đến ăn. Tối bọn chúng nó rủ sang phòng con gái tán, mình không đi, vì nhìn mặt con gái cũng thích nhưng đang nói chuyện tự nhiên thấy đói thì không thích gì nổi nữa. Mình hình dung sự thèm ăn là một thằng cha khả ố, nó cứ ngồi chồm chỗm trong người ta, lúc nào nó cũng nhắc là nó đang ở đây, ở đây…Nó cứ ngồi đấy thì cảm xúc không từ trong ra ngoài được, chữ nghĩa với toán, tính không từ trên bảng chui vào đầu được.
Từ bếp vào chỗ học sinh nội trú ở. Có giường tầng, mỗi buồng có bảng ghi ở cửa “Nhóm bản Lóp”, “Nhóm bản…”. Chăn chiếu bẩn lắm. Nhưng thôi, cái này mình nhìn thấy nhiều rồi. Được cái nhà cũng kín, mùa đông trên núi nhà kín là quan trọng nhất.
Sang bên khu nội trú (cũng dân nuôi) của trường trung học thì nhà cửa có vẻ tuềnh toàng hơn nhiều. Mùa đông thế này chết rét mất. Các cô giáo ở ngay cùng dãy với học sinh. Một cô khi từ dưới đi lên nhìn cứ tưởng học sinh,vì thấp nhỏ, mặc cái áo khoác trắng như đồng phục, đến nơi nghe cô ấy nói mới hiểu là cô giáo. Bếp chung luôn với khu gường tầng , cả hai bếp đều đỏ lửa hun hai cái nồi to đen, mở ra thấy một nồi cơm, một nồi canh bí. Mình tò mò cúi hẳn xuống nhìn, thấy mấy miếng xanh xanh cứ nhảy lộn tùng phèo trong đó (lửa rất to, ở đây không thiếu củi). Hình như cũng có ít váng mỡ. Hỏi: Thế có món gì nữa không hả cô? Cô giáo chỉ gói nilon nhỏ trên bàn, mình cầm lên xem, thì ra mấy miếng cá khô. Có 45 đứa cấp hai nội trú ăn ở đây, cũng tiêu chuẩn 5 ngàn/tuần. Nhưng bọn này có vẻ được ăn khá hơn lũ cấp 1. Các cô giáo bớt tiền lương của mình, cộng vào tiền bố mẹ góp, để mua thức ăn. Theo nhẩm tính thì mỗi tháng 45 đứa có 900 ngàn tiền thức ăn ( trừ gạo) do bố mẹ góp. Tiền các cô giáo cho thêm cũng chừng ấy nữa. Bình quân chúng nó mỗi đứa mỗi ngày có được 2.000 đ tiền thực phẩm (bên cấp 1 chỉ 1 ngàn/ ngày, như ông nấu cơm H’Mong nói cho chúng tôi biết). Quy củ hơn bên cấp 1, bên này đều đặn mỗi tuần được một bữa ăn thịt. Cụ thể là: Mua dưới chợ 1 kg loại thịt rẻ nhất, rồi kho lẫn với đậu phụ (cái này mình biết rồi, hôm ở gần Mèo Vạc mình cũng nhìn trẻ con trường nội trú ăn cơm, thấy chúng nó ăn cái món gì cứ trắng trắng, mình cầm bát lên nhìn kỹ, thì ra là đậu phụ màu trắng có lẫn thịt mỡ bèo nhèo, cũng màu trắng, cái bát nhôm méo cũng trăng trắng nữa, hóa ra một món màu sắc như vậy. Hôm đó các thày cô giáo nói thật là có khách đến thăm nên mới thêm món đó, chứ theo lịch thì chưa đến ngày có món ăn mặn).
100 ngàn đồng, thế là cả khu nội trú có món thịt cộng đậu phụ kho. Còn như bây giờ, một tuần may ra chúng nó mới có một lần được như vậy.
Mỗi anh em gởi Cô giáo ít tiền, để cô mua thêm thức ăn cho học sinh.
Lại nhớ đã 6-7 năm trước, làm “Nối vòng tay lớn” lần thứ hai hay thứ ba gì đó, mình cử mấy nhóm đi vào các miền nghèo. Mỹ Linh ( Giờ vẫn dẫn Văn hóa- Sự kiện và nhân vật trên VTV3) đi mũi Tây Bắc. Cũng vào chỗ học sinh dân tộc nội trú, quay cảnh bữa cơm của lũ trẻ. Rồi hôm phát trực tiếp từ trường quay S9 Mỹ Linh nói, rằng chỉ cần 2 ngàn đồng/ngày cho mỗi đứa bé thôi thì hàng ngày chúng nó thì bữa ăn có màu sắc hơn, chứ bây giờ chỉ thấy có màu trắng của cơm và trắng của măng nấu muối…Rồi cô nàng không nén được, khóc nấc trước cả bao triệu người xem TV. Khóc thật sự, dù cố nén. Bằng ấy năm trôi qua. Năm vừa rồi là năm đầu tiên mình không còn chủ trì làm “Nối vòng tay lớn” của VTV. Nhưng hôm nay lên Suối Giàng, vẫn thấy bữa cơm như thế, rồi vẫn thấy con số 2 ngàn đồng thì mỗi ngày sẽ có thịt ăn, nhưng vẫn chưa có được cái hai ngàn ấy. Mà hai ngàn đồng cách đây 7 năm to hơn 2 ngàn đồng bây giờ lắm chứ.
Đi xuống, gặp cô H’Mong trẻ bế con chắc mới 7-8 tháng tuổi, ngồi trên tảng đá. Hỏi ra mới biết từ bản xuống thăm con ở nội trú cấp một, đang đợi giờ tan học để gặp con. Và chắc đem 5 ngàn với hai cân gạo xuống nộp tiền ăn một tuần cho con. Đứa bé ngoan thật, người lạ bế cứ cười toe toét. Còn cô mẹ cũng hóm ra phết, mình hỏi đùa “Cho tao mang về nuôi nhé”, thì trả lời “Ừ, cho đấy, đẻ đứa khác được mà”. Mấy anh em cho ít tiền gọi là mừng tuổi bé ( mới tháng 8, khà khà..) thì đỏ mặt gạt ra, phải dúi vào tay mới chịu lấy.
Trên đường trở ra, mới tính kỹ: Để mỗi khu nội trú ( một khu 80 đứa cấp một, bên kia 45 đứa cấp hai) ngày nếu một bữa có thịt kho lẫn đậu phụ, sẽ cần 2kg thịt cho cấp 1,1kg cho bọn cấp hai, kèm đậu phụ nữa là 300 ngàn/ngày, hay là 9 triệu đồng/ tháng. Mỗi năm sẽ cần 108 triệu đồng. Nếu cả hai bữa có thịt trong ngày thì cần gấp đôi: 18 triệu/ tháng, hay 216 triệu/năm.
Nếu cứ như thế 10 năm, để 125 đứa học sinh này ngày nào cũng có món thịt kho kèm đậu phụ (chắc chắn học sinh được ăn cơm với tý thịt khác với học sinh chỉ ăn cơm với món canh loãng, vì tuổi ấy, chúng nó cần đạm lắm để phát triển não), cần có từ một tỷ hai đến trên hai tỷ bốn trăm triệu. Với bằng ấy tiền, 125 đứa trẻ con được ăn có đạm trong cả mười năm. Với từng cá nhân thì đó là món tiền lớn. Nhưng để có 125 đứa trẻ (à, sau 10 năm, đó là các cô cậu thanh niên chứ) khỏe khoắn, đầu óc sáng láng…thì thêm số tiền đó có gọi được là nhiều không? 10 năm cơ mà, sau 10 năm, cả một thời đại công nghệ mới đã thay thế cái cũ trên thế giới này. Trong 10 năm ấy, ở chỗ này, nếu có từ 1 đến 2 tỷ (VNĐ đấy nhé, đừng nhầm sang USD mà phải tội) – giúp được trên 100 đứa trẻ lớn lên khỏe mạnh hơn, thông minh hơn để bước vào thời đại đó.
Mình biết nước ta nghèo (nói chung, rất chung thôi). Nhưng có nghèo đến thế không?
Thôi, không nghĩ chuyện xa xôi, mình quyết định là về nhà, gọi ngay Tiến trọc và Thánh Cô để bàn về dự án cơm thịt kèm đậu cho 125 nhóc Suối Giàng này. Bước đầu là 1 bữa có thịt/ ngày, hay còn gọi dự án 9 triệu. Kéo được thêm bạn bè thì chuyển càng nhanh càng tốt sang 2 bữa có thịt/ngày, hay dự án 18 triệu/ tháng. Lạy giời, đừng có lạm phát hay tăng giá nữa nhé, mức ấy là mức thịt bạc nhạc rồi, không hạ cấp xuống được nữa đâu!
Hay là bàn với Tiến trọc và Thánh Cô lập hội những người bạn của trẻ con vùng cao? Bây giờ có bao người đi phượt vùng cao, góp mỗi người một chút cho các nhóc. Lập trang web…Nhưng thôi, chuyện nhỏ làm được thì mới có khả năng làm chuyện to hơn.
Khi rời Suối Giàng được vài chục cây số, chợt nhớ chuyện không biết buổi sáng bọn trẻ con này nó có được ăn gì không. Nói với mọi người trên xe. Mỗi người đoán một kiểu, nhưng không ai dám chắc.
Về đến Phú Thọ, thì mình hiểu ra: từ lúc rời Suối Giàng đến giờ, tâm trạng xót và bi quan, có cả chút phẫn nữa, nhưng lại vẫn có một sợi gì đó ấm áp lẩn khuất, mà rõ ràng là từ các câu nói nghe được. Chợt nhớ lúc ở bếp trường cấp hai, mình hỏi cô giáo: Thế mỗi cô giáo phải bớt bao nhiêu tiền từ lương của mình để mua thức ăn cho các cháu? Cô giáo trả lời: Dạ không giống nhau, người lương cao hay là Đảng viên thì góp nhiều hơn, giáo viên hợp đồng hay quần chúng thì góp ít hơn…Vậy là Đảng viên thì san từ lương giáo viên miền núi của mình số tiền nhiều hơn người khác để mua thức ăn cho học sinh. Quả thật, đã lâu lắm rồi, mình hiếm khi nghe được một điều đẹp đẽ như vậy về Đảng viên. Mà không phải nghe từ một diễn đàn hay khung cảnh hoành tráng nào. Mà nghe thì tin ngay. Nghe mà thấy lòng đỡ lạnh. Bởi mình cũng là đảng viên đã mấy chục năm rồi.
Về đến Hà Nội, mở máy ra viết dòng đầu của bài này, để gửi cho Tiến trọc, đấy, chính cái dòng “Hôm nay, lần đầu lên Suối Giàng, định ngắm mấy cây chè cổ thụ”…mới nhớ ra là sáng nay tất cả đã quên chuyện xem cây chè. Đỗ xe xong, sà vào đám trẻ, bần thần cả người bởi chuyện ăn uống của chúng nó, lên xe về, chẳng ai nhớ mục đích của việc phóng xe lên đỉnh núi Suối Giàng.

Theo: Blog Trandangtuan

Để lại phản hồi »

Chưa có phản hồi.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.