Hoàngquang’s Blog

11/10/2010

ASEAN TRONG MỐI QUAN HỆ GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC

Filed under: ASEAN,Hoa Kỳ- Trung Quốc-Biển Đông — hoangquang @ 2:51 chiều
Tags:

Đăng bởi anhbasam on 09/10/2010
THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM
Tài liệu tham khảo đặc biệt
Thứ năm, ngày 07/10/2010

ASEAN TRONG MỐI QUAN HỆ
GIỮA MỸ VÀ TRUNG QUỐC

TTXVN (Giacácta)
Báo “Bưu điện Giacácta” ngày 29/9 đã đăng bài viết của tác giả Kavi Chongkittavorn trên “The Nationnasia News Network”, nhan đề “Mỹ, Trung Quốc và ASEAN: Một tam giác chiến lược mới”. Trong bài viết này, tác giả đã bình luận về kết quả Hội nghị cấp cao ASEAN – Mỹ lần hai tại Niu Yoóc ngày 24/9 vừa qua; thái độ ứng xử của các bên về vấn đề Biển Đông; cách tiếp cận và tác động của việc Mỹ tăng cường can dự vào khu vực đối với mối quan hệ ba bên ASEAN – Mỹ – Trung Quốc; trở ngại trong quan hệ ASEAN – Trung Quốc và phương cách để hai bên có thể hợp tác tốt hơn trong việc đối phó với những thách thức chung. Sau đây là nội dung bài viết:

Đừng để điệu “Tết trung thu” – lễ hội trung thu ở Bắc Kinh – đánh lừa bạn. Trong suốt những ngày qua, các quan chức tại Triều Dương Môn – nơi có các văn phòng của Bộ Ngoại gia Trung Quốc – đã làm việc không ngừng để theo dõi mọi động thái về cử chỉ và lời nói trước, trong và sau Hội nghị cấp cao ASEAN – Mỹ tại Niu Yoóc ngày 24/9. Bắc Kinh muốn biết liệu các nhà lãnh đạo Mỹ và ASEAN có kéo cánh chống lại mình hay không.
Bản tuyên bố chung được đưa ra sau cuộc họp hôm thứ Sáu (24/9) giữa Tổng thống Obama và những người đồng cấp ASEAN phần nào mang tính toàn diện và tích cực, cho thấy thiện chí mạnh mẽ của hai bên, và không làm phật lòng bạn bè, đồng minh của họ. Tuyên bố chung có hai thông điệp rõ ràng.
Trước hết, từ nay trở đi, Mỹ và ASEAN là hai đối tác chiến lược của nhau về những nguyên tắc và các chính sách. Nỗ lực cộng tác này sẽ có phạm vi tác động rộng rãi đối với việc định hình bối cảnh chiến lược trong tương lại tại châu Á. Để hoàn thành mục tiêu này, một nhóm nhân vật kiệt xuất sẽ được thành lập nhằm chuẩn bị cho kế hoạch hành động 5 năm (2011 – 2015) vào cuối năm 2011 khi các nhà lãnh đạo Mỹ và ASEAN gặp lại nhau tại Inđônêxia.
Thứ hai, quan hệ đối tác ASEAN – Mỹ không nhằm vào Trung Quốc, mà là vì hòa bình, ổn định tại khu vực. Hội nghị đã tránh đề cập vấn đề tranh chấp tại Biển Đông cũng như quan điểm mà Mỹ đưa ra tại Hà Nội tháng 7/2010.
Bản dự thảo trước đó do Mỹ đề xuất đã nêu cụ thể vấn đề tranh chấp và cách thức giải quyết tranh chấp trên Biển Đông, cuối cùng đã không được nêu lên trước đề nghị của các nhà lãnh đạo ASEAN. Họ (các nhà lãnh đạo ASEAN) sẽ có được danh tiếng vì đã thể hiện sự chống đỡ dẻo dai và tình đoàn kết trong việc né tránh sức ép từ phía Mỹ.
Nội dung đó đã được thay thế bằng một tuyên bố chung hơn, theo đó tái khẳng định tầm quan trọng của tự do hàng hải, giao thương và những bộ luật quốc tế liên quan, bao gồm cả việc giải quyết hòa bình mọi tranh chấp.
Sau khi bản dự thảo tuyên bố chung bị rò rỉ trên các phương tiện thông tin đại chúng ở Mỹ ngay trước cuộc gặp cấp cao, cỗ máy ngoại giao của Trung Quốc đã hoạt động tối đa. bắc Kinh đã ra chỉ thị cho các cơ quan địa diện tại các nước ASEAN hối thúc quốc gia sở tại bác bỏ văn bản do Mỹ chuẩn bị, nếu không quan hệ giữa nước đó với Trung Quốc sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng. Đối với Trung Quốc, chỉ với việc nêu tên xung đột thôi cũng chẳng khác gì một nỗ lực quốc tế hóa vấn đề nhạy cảm này.
Ít nhất là vào thời điểm hiện tại, các nhà lãnh đạo ASEAN đã chứng tỏ sự khôn khéo trong việc nghiêm túc lưu tâm tới mối quan ngại của Trung Quốc, và Mỹ cũng như vậy. Suy cho cùng, Hội nghị đã thành công trong việc nêu sơ lược vấn đề Biển Đông và tầm quan trọng của quan hệ chiến lược ASEAN – Mỹ. Xét bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đang có những nỗ lực hâm nóng mối quan hệ dễ bị tổn thương do những vấn đề từ tiền tệ đến kinh tế, thì việc khăng khăng nhấn mạnh tranh chấp biển đảo chỉ làm phát sinh những tác động hủy hoại mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới này.
Trong suốt thời gian đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã có công đưa vấn đề Biển Đông ra thảo luận với những phương thức kín đáo và hiểu rằng bất cứ sự nhiệt tình hăng hái nào cũng có thể làm Trung Quốc khó chịu. Những quốc gia giữ chức Chủ tịch ASEAN trước, như Xinhgapo và Thái Lan – hai nước không có tuyên bố chủ quyền (trên Biển Đông) – đã né tránh đề cập vấn đề Biển Đông.
15 năm sau vụ đụng độ tại đảo Vành Khăn năm 1995, ASEAN và Trung Quốc đã khá thành công trong việc kiềm chế các xung đột (trên Biển Đông) trong phạm vi quan hệ song phương. Sau đó, chính xác là 64 ngày trước đây (tính từ thời điểm 29/9), Mỹ đã can dự vào cuộc tranh chấp thông qua bình luận về khía cạnh quốc tế của cuộc tranh chấp dai dẳng này. Dù đây không phải là mối quan tâm mới mẻ gì, song vấn đề là ở cách thức và thời gian đề cập mà Mỹ đã thể hiện.
Với việc xác định sự ủng hội đối với Tuyên bố về cách ứng xử của các bên tại Biển Đông (2002) giữa ASEAN và Trung Quốc, Oasinhtơn quả thực là đã vẫy cờ đỏ quốc tế – nhưng lại không đề cập đến những tranh chấp hiện tại giữa Trung Quốc với Nhật Bản và Hàn Quốc.
Quyết định kép của Oasinhtơn về việc ký Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) tháng 7/2009 và tham gia Hội nghị cấp cao Đông Á mới đây đã nâng quan hệ chiến lược với ASEAN ngang tầm, nếu như không nói là cao hơn sự ưu tiên quan hệ lâu nay của Mỹ với Trung Quốc. Bất chấp quan hệ thân mật, giữa ASEAN và Trung Quốc hiện nay vẫn tồn tại một khoảng đen – không có một tiến triển nào được đưa ra trong tiến trình cùng hợp tác liên quan đến Biển Đông.
Cứ xét theo sự trình diễn của các nhà lãnh đạo ASEAN, thì họ nghĩ là họ có những gì đang diễn ra nhằm mời gọi các nước lớn chủ chốt tham gia cuộc chơi chính trị thực sự ngay tại sân sau của mình. Trông bốn thập niên qua, ASEAN đã cảm thấy hài lòng với vai trò là điểm tựa để những nước lớn chủ chốt tham vấn lẫn nhau và xây dựng lòng tin. Các cường quốc chú ý đến ASEAN bởi vì ASEAN là một thực thể không đe dọa và gây tổn thương cho bên nào. Giờ đây, với làn sóng thay đổi đang chuyển dịch về Đông Á, ASEAN muốn nâng cao vai trò của mình và trở thành một bên tham gia.
Trong bối cảnh các cường quốc đều đã can dự trong khuôn khổ cấu trúc và môi trường văn hóa chính trị ASEAN, các câu hỏi được đặt ra là: Liệu ASEAN có thể đồng thời xử lý quan hệ với tất cả các bên? ASEAN là một bên tham gia chủ chốt hay chỉ đứng ngoài cuộc? Liệu sự hợp tác và cạnh tranh Mỹ – Trung sẽ làm tổn hại sự đoàn kết của ASEAN? Làm thế nào để ASEAN thoát khỏi thế trở thành một công cụ của Mỹ hoặc Trung Quốc?
Với việc ASEAN, Trung Quốc và Mỹ cùng can dự vào mối quan hệ tay ba, thì thật khó để nhận định về điều gì sẽ xảy ra. Chẳng hạn, nếu ASEAN và Trung Quốc tiếp tục không thể vượt qua những khác biệt về phương hướng hành xử tại vùng biển tranh chấp trong tương lại gần mà mỗi bên đưa ra, điều đó sẽ được qui là do nhân tố Mỹ. Và như vậy, sẽ càng làm cho lập trường của ASEAN và Trung Quốc thêm phần cứng rắn. Bắc Kinh đã tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông là không thể bàn cãi, cũng như đối với Đài Loan, là một lợi ích quốc gia cốt lõi.
Xét về nhiều mặt, kết quả của Hội nghị cấp cao ASEAN – Mỹ tại Niu Yoóc giờ đây có thể mang lại một cú hích đang rất được mong đợi để Trung Quốc và ASEAN hợp tác chặt chẽ với nhau nhằm phá thế bế tắc và đạt được những tiến triển trên mặt trận này.
Hai bên phải nhân nhượng và nhất trí về ngôn từ được tất cả các bên chấp nhận, để từ đó những đường hướng hành xử có thể được xúc tiến. Thực vậy, cả hai bên sẽ phải chứng minh hiệu lực thực thi trong việc cùng nhau ngăn chặn, kiềm chế và giải quyết những thách thức chung trong khu vực.

***
TTXVN (Hồng Công 29/9)
Báo Hồng Công “Bưu điện Hoa Nam buổi sáng” ngày 29/9 đăng bài bình luận của Martin Ott, một học giả về chính sách công tại Trung tâm học giả quốc tế Woodrow Wilson (trụ sở tại Mỹ) với tựa đề: “Những căng thẳng của Đông Nam Á trước Trung Quốc”. Đây là phần một trong bài phân tích gồm hai phần của học giả chuyên về chính sách châu Á trên, được đăng trên ấn phẩm mạng của Trung tâm Yale nghiên cứu toàn cầu hóa. Dưới đây là nội dung bài viết:
Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Mỹ – ASEAN lần thứ hai diễn ra ngày 24/9 vừa qua tại Niu Yoóc dường như đã chuyển tải đi ấn tượng về một liên minh đang nổi lên. Đúng như vậy, sau nhiều năm “giữ mình” trước các vấn đề ở Đông Nam Á, Mỹ đang can dự mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton khiến Bắc Kinh giận dữ khi tuyên bố ủng hộ những nỗ lực của ASEAN tìm kiếm giải pháp cho những tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc thông qua ngoại giao đa phương và noi biển Đông như là một “vùng biển chung” hơn là một “vùng biển lãnh thổ”.
Hình ảnh bành trướng của Trung Quốc và kháng cự của Mỹ đang được củng cố thêm bởi những sự kiện ở phía Bắc biển Hoa Đông sau khi một tàu đánh cá Trung Quốc lao vào một tàu của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản ở ngoài khơi quần đảo tranh chấp Điếu Ngư (phía Nhật bản gọi là Senkaku). Trung Quốc đòi Nhật Bản trả tự do cho thuyền trưởng tàu đánh cá, bồi thường và xin lỗi. Tôkyô đồng ý việc trả tự do, nhưng tuyên bố hai yêu cầu sau đó là “không thể tưởng tượng được”. Nhật Bản được khích lệ bởi sự xác nhận của bà Clinton rằng “sự quản lý” của Nhật Bản với quần đảo nằm trong phạm vi hiệu lực của Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates bình luận ngắn gọn rằng Mỹ “sẽ thực hiện các trách nhiệm đồng minh của chúng ta”.
Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu phân tích hội nghị thượng đỉnh ở Niu Yoóc vừa qua như là sự khởi đầu cho một liên minh Mỹ – châu Á mới chống lại Trung Quốc. Bất chấp những lo ngại về sức mạnh ngày càng tăng của Bắc Kinh, không quốc gia ASEAN nào sẽ sẵn sàng thể hiện một cách rõ ràng sự ủng hộ của mình về liên minh như vậy. Đột nhiên Mỹ được coi ở vị trí chống lại những tham vọng chiến lược của Trung Quốc tại Đông Nam Á, với các chính phủ ASEAN dường như sắp đứng vào hàng ngũ ủng hộ Oasinhton đối phó với Bắc Kinh. Trong khi sự mô tả này nhìn chung là hợp lý, điều cốt lõi là các nhà chiến lược và hoạch định chính sách Mỹ không nên quá đắm chìm vào những bình luận của bà Clinton ở Hà Nội, đặc biệt khi liên quan đến việc ủng hộ ASEAN.
Những tham vọng chiến lược của Bắc Kinh ở Đông Nam Á hiển hiện rõ ràng. Từ khía cạnh Trung Quốc, Đông Nam Á là ngưỡng cửa phía Nam của họ và Trung Quốc đã có những gốc rễ sâu rộng trong khu vực này bắt nguồn từ địa lý (một biên giới chung với Việt Nam, Lào và Mianma), sắc tộc (những cộng đồng người Hoa lớn, hùng mạnh về kinh tế ở khắp khu vực) và lịch sử (hệ thống “chư hầu” thể hiện Đông Nam Á bị khuất phục bởi Trung Quốc trong hàng nghìn năm).
Về quan điểm chiến lược, giới lãnh đạo Trung Quốc khiến những người có óc thực tế cổ điển nhớ lại châu Âu thế kỷ 19: rất quan tâm đến những đặc quyền lãnh thổ và tính bất khả xâm phạm của các biên giới, được khích động thêm bởi những tính toán về quyền lực và ảnh hưởng. Từ quan điểm của chế độ Trung Quốc, Đông Nam Á được coi chính thức là phạm vi ảnh hưởng đương nhiên và chính đáng của Trung Quốc, một khu vực mà các lợi ích của Trung Quốc là tối thượng. Khi những quan điểm này được chính thức chấp nhận, Trung Quốc được chuẩn bị để thông qua những chính sách có lợi cho Đông Nam Á lẫn Trung Quốc, theo quan điểm rộng lượng và hài hòa của Khổng giáo. Kể từ giữa thập niên 90 của thế kỷ trước, Trung Quốc đã nhấn mạnh khía cạnh hài hòa bằng một phong cách ngoại giao tinh vi “chinh phục bằng sức mạnh mềm” được xây dựng nhằm tô vẽ hình ảnh một láng giềng tốt, cống hiến vì tiến bộ kinh tế của người dân Trung Quốc lẫn người dân Đông Nam Á.
Biển Đông là trọng tâm trong tham vọng này, nhưng ở một hạng mục đặc biệt. Trung Quốc đưa ra một đương lưỡi bò bao quanh toàn bộ biển Đông và cắt ngang các tuyến hàng hải chính. Cho đến gần đây, các quan chức Trung Quốc vẫn che đậy tuyên bố chủ quyền của mình dưới một lớp vỏ bọc nhập nhằng bằng việc cẩn trọng né tránh khái niệm chủ chốt “chủ quyền”. Nhưng nghiên cứu kỹ các tuyên bố và hành động của Trung Quốc trong những năm qua, không nghi ngờ gì việc Bắc Kinh coi biển Đông là lãnh thổ chủ quyền của họ. Vì Trung Quốc thiếu khả năng quân sự để đòi quyền lợi này một cách có hiệu quả, họ theo chiến thuật gây mơ hồ về vấn đề hơn là làm rõ những dự định.
Tuyên bố của bà Clinton tại diễn đàn ARF ở Hà Nội được đưa ra trong bối cảnh quan ngại về Trung Quốc gia tăng trong các chính phủ ASEAN. Suốt nhiều tháng, Hà Nội đã phản đối công khai cũng như qua các kênh ngoại giao khác về việc phía Trung Quốc ức hiếp các ngư dân Việt Nam cũng như các công ty dầu khí nước ngoài muốn khai thác dầu khí ngoài khơi bờ biển Việt Nam. Những chính phủ ASEAN khác dù ít công khai hơn cũng thể hiện các dấu hiệu băn khoăn về việc Trung Quốc xây dựng nhanh chóng các lực lượng vũ trang, đặc biệt là kế hoạch tăng cường sức mạnh trên biển. Việc Trung Quốc xây đập trên thượng nguồn sông Mê Công (giúp Bắc Kinh kiểm soát hệ thống sông cực kỳ quan trọng này) cũng gây lo ngại về hậu quả cho các quốc gia hạ nguồn. Việc một số Bộ trưởng ASEAN sẵn sàng lên tiếng ủng hộ bà Clinton ở Hà Nội là bằng chứng cho mối quan ngại ngày càng tăng cũng như cho sự chuẩn bị ngoại giao của Mỹ nhằm vào Trung Quốc.
Nhiều quốc gia trong khu vực tán thành sự sẵn sàng của Mỹ giữ một vai trò trong việc ủng hộ biển Đông là vùng biển chung, không phải một vùng biển lãnh thổ, cũng như ngoại giao đa phương thay cho quyết tâm của Trung Quốc giải quyết song phương với từng quốc gia ASEAN liên quan. Nó cho thấy một tín hiệu quan trọng nhưng bị chậm trễ từ lâu rằng các chính phủ ASEAN sẽ không phải đơn độc đối phó với Trung Quốc. Với ý nghĩa đó, sáng kiến của bà Clinton đã cung cấp một “liều thuốc” dũng cảm và tự tin cho ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc.
Điều này có nghĩa là các nhà hoạch định chính sách Mỹ cần phải lưu tâm đặc biệt về những giới hạn mà các chính phủ Đông Nam Á có thể và sẵn sàng làm. Một sự so sánh cũ rích: ít nhất một vài thành viên ASEAN có thể sẵn sàng xuất hiện và giữ áo cho Mỹ nếu Oasinhton tranh chấp tay đôi với Bắc Kinh, nhưng đừng chờ đợi họ nhảy vào sàn chiến ngoài những hình thức được hạn chế cẩn trọng bởi một số lí do bắt buộc.
Đầu tiên, từ lâu đã có sự thật hiển nhiên rằng các chính phủ Đông Nam Á sợ bị buộc phải chọn lựa giữa Trung Quốc và Mỹ. Không quốc gia ASEAN nào muốn phải đưa ra một lựa chọn như vậy song, không ít nhân vật lão luyện như đại xứ Xinhgapo tại Mỹ, Chan Heng Chee, đưa ra đánh giá rằng nếu buộc phải quyết định, các quốc gia Đông Nam Á nhìn chung ngả về Trung Quốc. Có một sự đồng thuận trong khu vực rằng quan hệ Mỹ – Trung mang tính sống còn với tất cả các bên liên quan. Khi được hỏi dạng quan hệ nào bảo vệ tốt nhất những lợi ích của Đông Nam Á, câu trả lời là nguyên tắc Goldilocks quen thuộc: “không quá nóng và cũng không quá lạnh”. Một quan hệ hợp tác nhưng không cộng tác quá sâu rộng được coi là chuẩn mực.
Thứ hai, như đã nêu trên, ảnh hưởng và tầm vươn chiến lược của Trung Quốc tại Đông Nam Á là sâu rộng, mạnh mẽ và ngày càng phát triển. Điều này thể hiện đặc biệt rõ ràng trong phạm vi kinh tế. Khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu làm suy yếu sự tin cậy vào các nền kinh tế Mỹ và châu Âu, Trung Quốc nổi lên như đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN. Không phải là sự trùng hợp khi đầu năm nay, khu vực tự do thương mại ASEAN – Trung Quốc bắt đầu có hiệu lực.
Thứ ba, bất chấp những đầu tư đáng kể cho hiện đại hóa quân đội của Trung Quốc, không quốc gia Đông Nam Á nào sẵn sàng đối đầu với Trung Quốc về quân sự. Nước duy nhất đã làm vậy trong vài thập kỷ gần đây là Việt Nam nhằm đáp trả lại hành động xâm lược biên giới phía Bắc nước này năm 1979. Các lực lượng Việt Nam thực hiện tốt nhiệm vụ của mình trong cuộc chiến đó, nhưng Hà Nội không hề ảo tưởng rằng thành công như vậy có thể lặp lại ở thời hiện nay. Các lực lượng không quân và hải quân duy nhất có thể đối mặt chống Trung Quốc ở biển Đông là Mỹ. Và nếu điều đó xảy ra, các chỉ huy Mỹ sẽ thấy ít hoặc không có sự hỗ trợ nào từ ASEAN.
Thứ tư, ASEAN khong phải là tổ chức kém cỏi như một số quan điểm phương Tây miêu tả. Nhưng họ cũng không phải là một bên đoàn kết, có mục đích trong vấn đề biển Đông. Một số chính phủ ASEAN, trong đó có Lào, Camphuchia và Mianma, sẵn sàng đáp ứng nhiệt tình các lợi ích của Trung Quốc và không có lợi ích riêng gì trong tranh chấp biển Đông. Điều tốt nhất mà Oasinhton có thể chờ đợi, là sự ủng hộ ngoại giao thận trọng giống như những gì đã thấy ở diễn đàn ARF. Dù sao, đó là một thay đổi quan trọng so với trước đây mà Mỹ cần hoan nghênh./.

http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://anhbasam.com/2010/10/09/695-asean-trong-m%e1%bb%91i-quan-h%e1%bb%87-gi%e1%bb%afa-m%e1%bb%b9-va-trung-qu%e1%bb%91c/

Để lại phản hồi »

Chưa có phản hồi.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: