Hoàngquang’s Blog

28/08/2010

Khi chính phủ “đi buôn”

Filed under: Chính trị- xã hội,Kinh tế — hoangquang @ 10:03 sáng
Tags:

Khi chính phủ “đi buôn”
28/08/2010
TS Nguyễn Sỹ Phương, CHLB Đức

& Đám đông và nhà khoa học
Tác giả: Lê Đình Phương (DNSGCT)

Mua và bán là hai nghiệp vụ chính của mọi doanh nghiệp. Trong nền kinh tế tập trung trước đây, ở Liên Xô, Đông Âu hay Việt Nam, hai nghiệp vụ đó cùng mọi nghiệp vụ hỗ trợ khác, từ tiền lương, đến tiền thưởng, lao động, giá cả, tiền vốn, lợi nhuận… đều được doanh nghiệp lập kế hoạch hàng năm đưa lên cơ quan chủ quản tổng hợp theo chiều ngang lẫn chiều dọc, rồi đưa trở lại doanh nghiệp coi như pháp lệnh, doanh nghiệp phải hoàn thành. Chính phủ, các Bộ trở thành nơi quyết định cuối cùng trực tiếp đối với doanh nghiệp nhà nước cấp 1, và gián tiếp đối với các doanh nghiệp khác, trên cơ sở cân đối toàn nền kinh tế quốc dân và nhu cầu xã hội, cả về số lượng lẫn trị giá, đến từng sản phẩm. Còn doanh nghiệp chỉ là nơi thi hành, coi như một bộ phận được phân công, phân cấp trong nền kinh tế. Nghiệp vụ mua bán, vì vậy, thực chất chỉ là nhập và xuất sản phẩm, nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao, hoàn toàn không phải nghiệp vụ kinh doanh như trong nền kinh tế thị trường vốn luôn gắn liền với mục đích lợi nhuận, mặc dù trên giấy tờ khi đó vẫn được gọi là nghiệp vụ kinh doanh. Ngược lại, các hộ buôn bán nhỏ kinh doanh tự mua tự bán hồi đó, không liên quan gì đến kế hoạch nhà nước, thì được gọi dân dã là đi buôn, hàm nghĩa vì động cơ lợi nhuận, để phân biệt với khái niệm nghiệp vụ kinh doanh sử dụng cho doanh nghiệp nhà nước không vì mục đích đó.

Từ khi nước ta chuyển qua mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mọi doanh nghiệp phải thực hiện chức năng kinh doanh đích thực, do quy luật kinh tế thị trường đòi hỏi, nghĩa là vì mục đích lợi nhuận; nghiệp vụ kinh doanh mua và bán được trả lại đúng nghĩa đi buôn của nó, với tiêu thức lưạ chọn, mua sao cho thật rẻ, bán sao cho thật đắt. Tuy nhiên, khác với doanh nghiệp nhà nước ở các nước kinh tế thị trường, phải chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với kết qủa kinh doanh, độc lập với nhà nước, doanh nghiệp ở ta phải tuân theo định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ bản vẫn được điều hành theo mô hình kinh tế quản lý tập trung trước đây, nên như Vinashin mua và bán vẫn phải xin quyết định của chính phủ, được Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng dẫn liệu trong cuộc họp báo gần đây: “Vinashin đi mua tàu, trong khi chỉ được phép đóng tàu. Hơn thế nữa, báo cáo Thủ tướng hôm trước thì hôm sau đã đi mua luôn”, khẳng định chính phủ có chức năng trực tiếp qủan lý kinh doanh, quyết định nghiệp vụ mua bán đối với doanh nghiệp, hay nói dân dã là đi buôn.

Ở đây có sự đồng hợp, giữa Vinashin làm trái, vi phạm chức năng quản lý kinh doanh của chính phủ, như Phó Thủ tướng kết luận, với sự kiện nó đổ vỡ, làm cho giới phân tích dễ thống nhất rằng, đổ vỡ chẳng qua chỉ do làm trái, giải quyết chỉ riêng nó, thay vì lẽ ra phải coi đó là một cú sốc quốc gia, truy nguyên tận nền tảng, để rút ra kết luận xác đáng, hình thành nên chính sách vĩ mô thích ứng, phòng ngừa lặp lại cho mọi doanh nghiệp nhà nước, chứ không chỉ cho Vinashin.

Trước hết, Vinashin được lập ra không phải để nhập và xuất hàng hoá như trong nền kinh tế tập trung trước đây, mà rõ ràng nhà nước kỳ vọng nó trở thành “quả đấm thép”, đủ sức cạnh tranh trên thị trường thế giới như mô hình các tập đoàn Mỹ, Đức, Nhật, Nam Hàn… chỉ số sức mạnh qủa đấm của nó được đo bằng tổng mức và tỷ suất lợi nhuận. Mua hay đóng tàu chỉ là phương tiện, một lựa chọn trong hai phương án kinh doanh tàu thủy của Vinashin, nhằm đạt tới lợi nhuận kỳ vọng, tương tự như kinh doanh quần áo, người ta có thể mua hàng may sẵn rồi bán, cũng có thể mua vải cắt may rồi bán. Chọn phương án nào là căn cứ vào lợi nhuận kỳ vọng.

Trong trường hợp Vinashin, chắc chắn Tổng Giám đốc kỳ vọng phương án mua tàu sẽ lãi hơn đóng tàu, nên mới chọn phương án này (với giả thiết không có động cơ vụ lợi cá nhân); đáng tiếc, thực tế bị lỗ. Vì lợi nhuận trong quyết định kinh doanh hoàn toàn mang tính kỳ vọng, chứ không ai dám chắc tuyệt đối cả, ngoại trừ phù thủy, chỉ có thể khẳng định khi kết thúc chu kỳ kinh doanh, nên người ta có quyền đặt câu hỏi, nếu Vinashin không mua, cứ theo lệnh thủ tướng, chỉ đóng tàu, thì liệu có dám chắc Vinashin không bị đổ vỡ như hiện nay hay không? Và chẳng may vẫn cứ đổ vỡ, thì thủ tướng hay tổng giám đốc chịu trách nhiệm? Còn giả thử, Vinashin trái lệnh nhưng chớp được cơ hội mua rẻ bán đắt, lãi gấp nhiều lần giả thiết đóng tàu, thì có định xử lý Tổng giám đốc hay không? Và khi đó có cần chính phủ đi buôn nữa hay thôi? Nền kinh tế thị trường thế giới phát triển, hoàn thiện mấy thể kỷ nay đã thiết chế được những nguyên lý cơ bản đối với doanh nghiệp nhà nước, tiên liệu được những tình huống trên, cần tham khảo. Trước hết phải tách được chức năng quản lý nhà nước ra khỏi quản lý kinh doanh; chính phủ chỉ thông thạo nghiệp vụ chính trị, chứ không phải nghiệp vụ kinh doanh; chức năng của nó là hành pháp chứ không phải đi buôn. Vì vậy, doanh nghiệp nhà nước ở các nước hiện đại quy định phải thuê tuyển Tổng Giám đốc từ giới doanh nhân có kinh nghiệm, bằng hợp đồng lao động có thời hạn. Tổng Giám đốc chứ không phải nhà nước, có toàn quyền quyết định kinh doanh và chịu trách nhiệm trứơc pháp luật. Chủ tịch Hội đồng quản trị được nhà nước bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước nhà nước, chỉ có chức năng đại diện cho chủ sở hữu là nhà nước. Một khi, người dân có thể chọn được nghị sỹ đại diện cho mình quản lý đất nước, dám đặt tương lai cả quốc gia vào tay Tổng thống, Thủ tướng, buộc được họ phải làm tròn bổn phận, thì không lý do gì lại không tìm được cá nhân chịu trách nhiệm mất còn đối với số tiền nhà nước đầu tư vào một doanh nghiệp, không thuê được một doanh nhân chịu trách nhiệm cá nhân điều khiển nó, không chế tài được họ phải chịu trách nhiệp pháp lý đối với vị trí chức năng được giao, đặc biệt trước tình huống doanh nghiệp có nguy cơ đổ vỡ.

Tiếp theo, luật pháp phải bảo đảm mọi doanh nghiệp đều độc lập, tư cách pháp nhân bình đẳng ngang nhau, dù ai sở hữu, kể cả nước ngoài – đòi hỏi bắt buộc của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Mọi doanh nghiệp có nghĩa vụ đóng thuế, và tỷ suất như nhau cho nhà nước, thì họ đều có quyền đòi hỏi nhà nước cấp vốn và tín dụng cho doanh nghiệp vốn quyết định năng lực cạnh tranh của chúng, phải bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa mọi doanh nghiệp, giải cứu cũng vậy, không cứ chỉ nhắm vào mỗi doanh nghiệp nhà nước. Về phiá nhà nước, phải tự chịu trách nhiệm an toàn với phần vốn và tín dụng dám cấp, trông giỏ bỏ thóc, không thể thoái thác đổ cho doanh nghiệp đi buôn vốn luôn rủi ro. Chính vì vậy, không có quốc gia Âu, Mỹ nào dám mạo hiểm cho doanh nghiệp nhà nước vay, bảo lãnh nợ như đối với Vinashin tới gấp 10 lần vốn tự có, đến 4 tỷ đô la; và khó có doanh nghiệp nào dám liều lĩnh vay vượt quá khả năng thanh toán tới 10 lần như vậy, nếu họ phải tự chịu trách nhiệm. Vinashin dám làm, bởi đã có chính phủ, một khi chính phủ đã quyết định nghiệp vụ mua bán (đi buôn) thì không thể không quyết định nghiệp vụ hỗ trợ, tiền vốn và tín dụng; lý giải tại sao đổ vỡ Vinashin không ảnh hưởng mấy đến cách giải cứu nó lặp lại như lúc đẻ ra nó, khi Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh tuyên bố “sẽ trình Chính phủ và tìm các phương án để cấp đủ vốn điều lệ cho tập đoàn (9.000 tỉ đồng)… tạo điều kiện cho Vinashin vay vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh”. Nghĩa là chính phủ vẫn quyết tâm dốc hầu bao đi buôn, trong khi chưa có những ngưỡng chuẩn giới hạn pháp lý như ở các nước hiện đại, quốc hội phải đặt ra để giám sát. Cần biết rằng, nền tài chính quốc gia nào cũng có giới hạn, kể cả siêu cường Mỹ, chức năng của nó nhằm phục vụ cho quốc kế dân sinh, đổ vào kinh doanh bao nhiêu sẽ làm suy yếu chức năng của nó bấy nhiêu, đồng thời cũng tiến nhanh tới ngưỡng giới hạn tương ứng, nếu lãi kinh doanh không đủ bù đắp. Vinashin đã làm nhà nước nợ tới 4 tỷ đô la, vậy khả năng tài chính nước ta còn có thể chịu được bao nhiêu lần nợ như Vinashin nữa mới tới ngưỡng giới hạn, để tiếp tục đổ tiền cho Vinashin kiểu trước đó?

Nếu có chủ trương giải cứu Vinashin, thì chắc chắn cũng không có nghĩa bằng mọi giá, mà phải tính được bằng giá nào; Chính phủ phải có trách nhiệm đó, Quốc hội buộc phải liên đới về lập pháp!

N. S. P.

Được đăng bởi bvnpost vào lúc 07:18
http://boxitvn.blogspot.com/2010/08/khi-chinh-phu-i-buon.html#more

++++++++

Đám đông và nhà khoa học
Tác giả: Lê Đình Phương (DNSGCT)

Tôn vinh tri thức, khoa học là việc tốt đẹp muôn đời, tốt hơn xuýt xoa với những giá trị ảo, những bằng cấp học vị nhan nhản được mua bằng tiền. Nhưng Toán học nào có thể thăng hoa trong vòng vây của một đám đông đang vỗ tay ồn ào kia được?

1. Sáng tạo thì luôn đòi hỏi sự cô đơn và tránh xa mọi tạp niệm của đời sống. Giữ lòng thanh tĩnh trong hân hoan là điều kiện phải có cho mọi sáng tạo tinh thần. Nhà khoa học phải đạt đến trạng thái này để bùng nổ hay kết tinh lại năng lực trí tuệ ngoại hạng của mình.

Trạng thái solitude đó (tạm dịch: hoan tịnh) đòi hỏi rất nhiều điều kiện, từ mức độ cá nhân cho đến xã hội, mới có thể đưa đến một sự tĩnh tại, solitude tuyệt đối, nền tảng cho mọi sự thăng hoa và bùng nổ của trí tuệ.

Hiểu theo nghĩa đó, các trường đại học danh tiếng Âu Mỹ, cùng với vị trí địa lý nơi nó tọa lạc, quả là môi trường tuyệt hảo cho mọi sáng tạo. Nơi đó, thư viện là thánh đường, thời khắc nghiên cứu thì đầy ắp niềm vui trí tuệ, lề thói xã hội thì trật tự thong dong… Rất ít bụi trần ai chen được vào sân trường đại học của họ.

Cái môi trường giáo dục và xã hội tuyệt đối cần thiết cho thái độ solitude, nền tảng của sáng tạo ấy, chúng ta chưa có được!

2. Trong những ngày này, rất nhiều người Việt Nam như phát sốt lên vì giải thưởng toán học Fields. Cũng như họ, tôi hoàn toàn mù tịt về Bổ đề cơ bản cho chương trình Langlands mà Ngô Bảo Châu đã chứng minh. Lại càng không thể hình dung được thành tựu toán học này sẽ tăng được bao nhiêu phần trăm trong GDP cả nước (?). Chắc là không, nhưng chúng ta vẫn hoan hỉ, tin tức vẫn tràn ngập trên báo chí theo cách người ta ăn mừng một bàn thắng bóng đá (vốn chỉ là một trò chơi), hay một cuộc đăng quang của một cô hoa hậu chân dài nào đó.

Chúng ta ăn mừng một giải thưởng toán học cao cấp, vốn là lĩnh vực am hiểu của một thiểu số rất nhỏ. Chúng ta đòi xuống đường vì Ngô Bảo Châu đã thắng trong một cuộc tranh tài mà 99% người Việt Nam không hề hiểu lấy một phân. Chúng ta vui mừng với tâm thế thèm khát sự vượt trội, với ám ảnh bệnh thành tích từ thuở sưu tập phiếu bé ngoan mỗi tuần. Tôi chắc chúng ta sẽ không hoan hỉ đến thế, nếu không có giải thưởng kia. Chúng ta cần một sự hơn thua, để tự tin xác tín Ngô Bảo Châu là người lỗi lạc. Phải chăng, chúng ta đang mừng chiến thắng với một tâm lý đầy mặc cảm, thua chị kém em đã bị dồn nén quá lâu?

3. Có lẽ, với tâm thế mặc cảm mang lớp áo dân tộc tính đó, báo chí, dân chúng, quan chức… đã quên sự mực thước trong việc tôn vinh nhà khoa học trẻ kia. Sung sướng vì Ngô Bảo Châu là người Việt đã hẳn, nhưng không thể nhận vơ để “lên mặt” về những hoa trái tri thức mà bạn ấy gặt hái được từ nước ngoài. Chúng ta nghiễm nhiên coi thành quả này là của nền giáo dục Việt Nam, vốn có sinh mà không dưỡng. Và từ đó, phóng chiếu rất nhiều can dự, cãi vã vào lộ trình khoa học của nhà toán học trẻ tuổi: chức vụ, huân chương, tặng nhà, bỏ bạc tỉ xây Viện Toán cao cấp… Thậm chí lôi cả đời tư lên mặt báo: nhà toán học “si tình” thì đã sao?

4. Tôn vinh tri thức, khoa học là việc tốt đẹp muôn đời, tốt hơn xuýt xoa với những giá trị ảo, những bằng cấp học vị nhan nhản được mua bằng tiền. Bạn giáo sư kia ắt sẽ rất hạnh phúc trong những ngày này. Công cha nghĩa mẹ ơn thầy chỉ trong một ngày, coi như đã báo đáp xong.

Nhưng phải cảnh giác với cái giá của sự nổi tiếng (theo kiểu Việt Nam), đang bị khoanh vùng và mang màu sắc quốc gia thiển cận. Cái giá đó sẽ rất đắt, nếu những lời tung hô rộn ràng kia đánh mất thái độ trung dung và tâm thế an nhiên của nhà khoa học. Toán học nào có thể thăng hoa trong vòng vây của một đám đông đang vỗ tay ồn ào kia được?

Chúng ta cũng vậy, đừng để những tình cảm háo thắng náo nhiệt xâm thực vào không gian sáng tạo rất yên tĩnh kia. Vui dăm bữa rồi thôi, hãy để khối óc lỗi lạc kia quay trở lại thánh đường toán học của mình, trong niềm hoan tịnh. Đừng cột vào con người ấy những tước hiệu, gánh nặng vô bổ và cồng kềnh, thừa thãi cho niềm vui toán học, vốn dĩ không dành cho số đông.

Đó là cách tốt đẹp nhất mà chúng ta biểu lộ niềm tự hào của một dân tộc vừa thông minh xuất chúng, vừa… thanh lịch.

Theo Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần
http://tuanvietnam.net/2010-08-26-dam-dong-va-nha-khoa-hoc

Advertisements

%(count) bình luận »

  1. […] Khi chính phủ “đi buôn” « Hoàngquang's Blog […]

    Pingback bởi 4 năm ĐH không biết mình là sinh viên dự thính | N2C News — 28/08/2010 @ 10:54 sáng | Phản hồi


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: