Hoàngquang’s Blog

04/08/2010

Khi nhà văn đồng hành cùng dân tộc..& Ờ nhỉ, sao mình thành nhà văn?

Filed under: Tự do ngôn luận,Văn hóa-Xã hội — hoangquang @ 4:50 sáng
Tags:

Khi nhà văn đồng hành cùng dân tộc…
Tác giả: Phan Hồng Giang

Ờ nhỉ, sao mình thành nhà văn? -Phạm Toàn

***

Sức mạnh bí ẩn của ngôn từ là sự kín đáo đích thực


Người đọc vẫn chờ đợi, lắng nghe tiếng nói trực tiếp của nhà văn, những tâm hồn nhạy cảm và những trí tuệ sắc sảo, đầy bản lĩnh.

Đạo đức là sự đồng cảm sâu xa nỗi đau con người

Năm nay là năm được mùa các đại hội. “Đến hẹn lại lên”, văn nghệ sĩ khắp nước tề tựu chốn đô thành. Gặp nhau là vui, gặp nhau là lo âu và hy vọng, là thêm một lần chiêm nghiệm lẽ tồn tại của nghề nghiệp mình…

Cũng tình cờ, năm nay hàng triệu người đọc trên thế giới cùng hướng về nhà văn Nga A. Sêkhốp nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh (1860 – 2010) của bậc kỳ tài văn chương này.

Mặc dù vốn không thích lắm những dịp lễ lạt kỷ niệm rầm rộ, ồn ào, nhưng tôi vẫn tìm đọc lại những trang văn của Sêkhốp để rồi một lần nữa bái phục văn tài, nhân cách của ông – nhà văn đã luôn đồng hành cùng nhân dân Nga…

Không thể nói về nhiều tác phẩm của ông, chỉ xin dừng lại ở một truyện ngắn nổi tiếng: “Cây phúc bồn tử”.

Truyện là lời kể của bác sĩ thú y Ivan Ivanứt, một người bạn của tác giả. Ivan có người anh là Nhicôlai, một viên chức xoàng ở Sở Thuế vụ. Suốt đời, Nhicôlai chỉ mơ ước tậu được một trang trại riêng, ở đấy thế nào cũng phải trồng một cây phúc bồn tử. Nhicôlai nhịn ăn, nhịn mặc, dành dụm từng đồng lương trong hàng chục năm liền và cuối cùng đã toại nguyện.

An nhàn nhấm nháp cái thú làm chủ một trang trại, anh ta phát phì ra, các đường nét trên mặt đều chảy xệ xuống: Trong trang trại của anh ta, người đầu bếp cũng chậm chạp, nặng nề, cả con chó giữ nhà cũng béo tròn như con lợn.

Ivan đến thăm anh và được mời ăn những trái phúc bồn tử vừa hái trong vườn nhà. Nhicôlai nhai vội vàng, ngấu nghiến, miệng xuýt xoa:

– Chà, ngon tuyệt, ngon tuyệt! Em thử nếm mà xem!

Sêkhốp chỉ dựng lên như thế đoạn đời một con người. Thoạt tiên có thể nghĩ rằng: Mơ có một trang trại riêng (tất nhiên không phải bằng nguồn tiền tham nhũng), thèm được ăn trái cây hái từ vườn nhà – chuyện này thường quá, ước mơ này có vẻ hiền lành quá, có gì đáng để ý đâu?

Nhưng dưới cái nhìn tinh tường, nghiêm khắc theo chuẩn mực đạo đức rất cao của nhà văn Sêkhốp, thì cái vẻ thỏa mãn tột độ, niềm sung sướng gần như phải reo lên, nhẩy lên của tay điền chủ nghiến ngấu nhai những trái phúc bồn tử của cả một đời người kia đã tố cáo không chỉ sự nghèo nàn thảm hại trong lẽ sống của y, mà ở một lớp tầng sâu hơn – còn là sự tòng phạm với những điều ác tày đình đang diễn ra trên khắp nước Nga Sa hoàng thời ấy.

Chúng ta như được đọc những dòng suy nghĩ tiếp của Sêkhốp qua lời tự sự của vị bác sĩ Ivan:

“Không hiểu vì đâu, những ý nghĩ của tôi về hạnh phúc con người bao giờ cũng pha lẫn buồn rầu, và đến lúc này, khi trông thấy một con người thỏa mãn, hạnh phúc, một cảm giác nặng nề gần như tuyệt vọng choán cả lòng tôi… Tôi hình dung quả thật đã có quá nhiều những người thỏa mãn hạnh phúc!

Đó là cả một sức đè nặng ghê gớm! Anh hãy thử nhìn lên cuộc đời này: Sự đê tiện và nhàn hạ của những kẻ có quyền thế, sự dốt nát, và bị dày vò như súc vật của những kẻ yếu, đâu đâu cũng thấy cảnh nghèo khổ đến cùng cực, chật chội, tha hóa, rượu chè, nghiện ngập, đạo đức giả, dối trá…

Thế mà trong khắp mọi nhà và trên đường phố, đều thấy lặng lẽ, bình yên: Trong số 50 nghìn người sống ở thành phố này, không một ai thét to lên, bày tỏ sự phẫn nộ… Tất cả đều bình yên, lặng lẽ, chỉ có con số thống kê câm là biết phản đối: Bao nhiêu người phát điên, bao nhiêu thùng rượu đã uống cạn, bao nhiêu trẻ con bị đoản mệnh… Một thứ trật tự như vậy chắc là cần phải có, chắc là người tốt số cảm thấy hạnh phúc chỉ vì những kẻ bất hạnh lặng lẽ chịu đựng…

…Sáng sớm hôm ấy, tôi rời nhà người anh, và từ đó tôi không thể nào sống nổi ở thành phố này được nữa. Sự yên lặng, bình thản chung quanh đè nặng lòng tôi, tôi sợ nhìn những khung cửa sổ. Đối với tôi giờ đây không có cảnh tượng nào nặng nề hơn cảnh một gia đình hạnh phúc quây quần bên bàn và uống nước chè…”

Sêkhốp cùng nhân vật của ông đã nghiêm khắc quá chăng? Cái nhìn cuộc đời của ông có cực đoan quá không? Suy cho cùng thì “ngồi quây quần uống nước chè” bên khung cửa sổ sáng ánh đèn đâu phải là phạm tội!?

Thế rồi Sêkhốp vẫn bày tỏ sự phẫn nộ. Với ông, “pháp luật chỉ là cái đạo đức tối thiểu”, cái chuẩn đạo đức nhiều lần cao hơn mà lương tâm nhà văn đòi hỏi phải là sự đồng cảm sâu xa với nỗi đau của đồng loại, là sự phá bỏ cái im lặng – “đồng lõa với cái ác” đang ngự trị trong xã hội Sa hoàng.

Chỉ qua thiên truyện ngắn này ta đã thấy hiển hiện nhân cách lớn lao của nhà văn Sê khốp, tấm gương cho những người viết nặng lòng trắc ẩn noi theo.

Nhà văn, anh ở đâu?

Xã hội ta hôm nay tất nhiên khác xa thời Sêkhốp sống. Nhưng không thể nói chung quanh chúng ta không còn những điều gây bức xúc, đau lòng.

Không xa những sân golf sang trọng, xanh mỡ màng, là những dãy nhà ổ chuột xác xơ trên kênh rạch đen ngòm, hôi thối. Người nông dân mất đất, tiêu hết tiền đền bù, không biết sống tiếp bằng nghề gì. Chó becgiê đã cắn xé đến chết người phụ nữ nghèo đi mót cà phê trước sự vô cảm của nhiều người có trách nhiệm. Các cháu nữ sinh vị thành niên trở thành đồ chơi mua vui cho các bậc mày râu, tai to mặt lớn và rồi lại đang phải ngồi tù.

Những ngư dân bám biển mưu sinh bị đánh đập, cướp bóc, xua đuổi ngay trên vùng lãnh hải của nước mình. Những đứa trẻ đến trường, đánh cược với mạng sống của mình, bằng cách đu dây qua dòng sông chảy xiết, khi nhiều dự án viển vông ngốn cả núi tiền vẫn đang được vẽ ra. Những ngôi biệt thự hoành tráng nguồn gốc mờ ám vẫn mọc lên như thách thức… Nơi này nơi khác, người dân vẫn còn chưa “dám mở miệng ra” mà nói lên những bức xúc của mình…

Các nhà văn đã đồng hành cùng dân tộc?

Nhà văn, anh ở đâu trong trận chiến không tiếng súng mà đầy cam go đang diễn ra hàng ngày nhằm xóa bỏ những điều ngang trái để thực hiện mục tiêu cao cả vì “dân giàu, nước mạnh; xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”?

Vẫn biết nhà văn bộc lộ thái độ của mình thông qua tác phẩm thơ, truyện, tiểu thuyết…đầy ắp những tình cảm và suy nghĩ trước hiện thực cuộc đời bằng nghệ thuật ngôn từ điêu luyện. Người đọc vẫn chờ đợi, lắng nghe tiếng nói trực tiếp của nhà văn, những tâm hồn nhạy cảm và những trí tuệ sắc sảo, đầy bản lĩnh.

Tuy vốn không ưa những lời có vẻ to tát, nhân ngày hội ngộ của giới văn nhân khắp ba miền Bắc – Trung – Nam (tiếc là còn quá ít người Việt từ nước ngoài), tôi vẫn muốn nói lời chúc cho các nhà văn: Trước khi và trong khi cầm bút, hãy chia sẻ tình thương với từng số phận con người, hãy là một công dân biết canh cánh lo toan cùng dân tộc trước vận mệnh của đất nước này, hôm nay và mai sau!

http://tuanvietnam.net/2010-08-02-khi-nha-van-dong-hanh-cung-dan-toc-

Ờ nhỉ, sao mình thành nhà văn?

Phạm Toàn
Bài đã được xuất bản.: 02/08/2010 06:00 GMT+7

Nhà văn hãy tránh điều nguy hiểm hơn thế, cái sự tự mình thổi bay mất chính mình.

Chẳng có trường nào dạy con người thành nhà văn

Viết văn là một nghề, bây giờ ai ai cũng biết cả! Thế nên tranh cãi Hội Nhà văn là hội nghề nghiệp hay kiểu hội gì mới thực gây cười!

Có điều, xưa nay chẳng có trường nào dạy con người thành nhà văn cả. Do hoàn cảnh lịch sử, và do văn chương trở thành một ngạch của tuyên truyền giáo dục quần chúng, nên mới có Trường viết văn Gorky ở Liên Xô cũ. Song người ta quên mất một điều rằng, cả ở Trường Gorky cũng như ở Trường viết văn Nguyễn Du sau này, các học viên đều đã thành nhà văn trước khi về học nghề văn ở hai trường ấy.

Nhận xét này không nhầm nếu theo dõi tác phẩm khóa Nguyễn Du đầu tiên với học trò là những chàng trai, cô gái phong trần từng viết văn và làm thơ giữa hoang tàn thành cổ Quảng Trị hay dưới bóng những cây kơ-nia bị B52 bầm dập! Ở khóa này, không thấy những người thích nổi danh trước khi có tác phẩm nổi tiếng, thích vào Hội Nhà văn trước khi thừa điều kiện là hội viên.

Một nhận xét nữa: Kết thúc một cuộc chiến, bao giờ cũng xuất hiện nhiều nhà văn tiềm năng. Năm 1959, hội nghị những người viết văn trẻ cũng hoành tráng ra dáng. Có điều, cái “mẻ” ra lò sau Hiệp nghị Geneva 1954 gặp gian truân nhiều hơn mẻ ra lò sau năm 1975.

Sau năm 1954, có vụ Nhân văn- Giai phẩm, nhưng nhiều người trong bọn họ sau này đã được Giải thưởng Nhà nước “xí xóa tội nợ” trước khi thực sự được hóa kiếp thành “…Con chim cu về gù rặng tre/ Đưa nắng ấu thơ về sân đất trắng/ Đưa mây lành những phương trời lạ/ Về tụ nóc cây rơm… (Hoàng Cầm)

Có điều, “mẻ” ra lò quãng năm 1975 viết “nổ” hơn mẻ 1954-1955, song hầu như lại an toàn hơn, đó là điều cần suy nghĩ. Nó có mấy nguyên nhân: Lứa “54” nhiều nhân vật già, cũ kỹ, tuy mới đó nhưng không lôi cuốn, nhiều nhược điểm, lắm kẽ hở. Trong khi đó, lớp “75” phần nhiều tươi trẻ, lại sống hăm hở giữa kho tàng thông tin văn học nghệ thuật triết học sau ngày thống nhất đất nước.

Những trang nhật ký lay động lòng người của bác sĩ – liệt sĩ Đặng Thùy Trâm

Khóa “54”, Quang Dũng mới chỉ vươn tới Hà Nội dáng kiều thơm nhưng cánh “75” vươn xa hơn, chọc trời khuấy nước hơn, rành rành vì họ từng cọ sát tôi luyện trong cuộc chiến nhiều phần căng thẳng hơn mẻ trước.

Nên nhớ, ở Liên Xô, vào những năm 1960 thế kỷ trước, vị chính khách đầu trọc Khruchev- sau này chôn cất tại nghĩa trang Novo-Devichie, trên mồ có bức tượng với bộ mặt gồm hai nửa trắng đen- từng lên án nhà văn Victor Nekrassov của thế hệ hậu chiến.

Nhưng ở Việt Nam thời hậu chiến, không ai bị “giết” như Victor Nekrassov, trái lại, một loạt nhà văn trẻ lừng lững xuất hiện, đến hôm nay vẫn đang hầm hập chất sống. Họ uống rượu Tây khi nghỉ ngơi và khi viết văn. Họ viết văn và sùng sục viết báo. Họ du ngoạn nước ngoài và tự tin thuyết giáo. Họ có không khí dân chủ thực sự: Những Ninh và Đỉnh, những Hảo và Hoài, những Lập và Thiệp …

Họ vẫn gọi Nguyên Ngọc bằng “thầy giáo” đấy, song họ cũng châm chọc Nguyên Ngọc đến nơi… Vậy mà có một lần Nguyên Ngọc đi chu du Hoa Kỳ, họ đã lo lắng cho người bạn ông Đinh Núp làng Krông Hoa có thể bị rắc rối ở sân bay, họ rùng rùng tiễn đưa, một tình cảm trẻ thơ “bảo vệ đội bạn” cảm động biết mấy!

Thế mạnh nhà văn – sự…nhút nhát

Bây giờ ta tưởng tượng một chuyện thế này, giả sử có ai đó đánh tiếng tới các nhà văn (cả trong và ngoài Hội Nhà văn): “Xin anh chị nói cho công chúng biết điều này, vì sao anh chị viết văn và trở thành nhà văn?”

Khó mà chờ đợi có ai trả lời! Vì sao? Thế mạnh của nhà văn, so với tất cả các nhà nghệ thuật khác, chính là sự…nhút nhát. Các ngành nghệ thuật khác, dù có nhát đến đâu, thì cũng là bậc thầy dũng cảm của giới nhà văn.

Có gì đâu: Tất cả các vật liệu biểu đạt của các ngành nghệ thuật khác đều phải lộ diện ra ngoài. Múa thì dùng thân xác mà nói – nói càng nhỏ càng to. Âm nhạc thì dùng âm thanh (lại còn tăng âm nữa) để nói, nói càng khẽ càng vang. Hội họa thì dùng màu và ánh sáng mà nói, nói càng kín đáo càng bắt mắt. Trên sân khấu, một cái nheo mắt hoặc cái ngoắt tay kín đáo nhất thì cũng nhằm tạo hiệu quả cho cả thiên hạ nhĩ mục quan chiêm. Và kiến trúc thì “thôi rồi Lượm ơi”, nó lừng lững giữa đường, có cố mà che cũng chẳng làm sao kín!

Chỉ có văn và thơ, lúc nào cũng chỉ nói thầm trong lòng, khi cấu tứ thì nói một mình đã đành, khi sản phẩm xong xuôi đâu đấy cũng đã xuất bản đâu? Tự xuất bản trong lòng để ngày ngày chỉ cho riêng mình đọc mà đã thấy “xấu hổ lắm rồi các đồng chí ạ”.

Và do sức mạnh bí ẩn của ngôn từ là sự kín đáo đích thực, nên những miêu tả lộ liễu nhất – như cái cảnh chị đàn bà tắm đêm trăng ở bể nước hợp tác xã được Bùi Ngọc Tấn kể dạo năm 2000 – thì cũng không thể nào lộ liễu bằng bức ảnh kín đáo của cụ Võ An Ninh!

Và thế là muôn đời muôn kiếp ta không thể biết vì sao nhà văn lại thành nhà văn. Càng không thể biết nhà văn đã thành nhà văn từ phút giây thiêng nào! Isidora Duncan (hoặc em gì đó tên hay lắm nước nhà tôi quên rồi) mỗi lần lên sàn diễn là rực lửa, mỗi lần rực lửa là một lần thành vũ nữ đích thực.

Còn nhà văn? Có phải Nguyên Hồng thành nhà văn từ cái buổi bị ông bố đè ra cướp xâu tiền trinh để đi hút thuốc và sau đó nức nở trước mặt con? Có phải thế không hay là ta chỉ đoán vậy thôi và cũng chẳng bao giờ biết đích xác hư thực? Nguyên Hồng thành nhà văn tự khi nào?

Ấy thế nhưng chính từ cái kẽ hở vô cùng ghê gớm đó mà ta có một ý tưởng quan trọng về nhà văn. Một nhà văn chân chính là một kẻ suốt đời làm ăn riêng lẻ không ai hiểu và cũng chẳng muốn cho ai hiểu, mà có ai muốn hiểu thì chỉ có thể dùng cách áng chừng thôi

Chính sự ngờ ngợ này lại làm nên nền tảng cho niềm tin vào nhà văn. Một nhà văn chân chính bao giờ cũng kín đáo. Anh ta, chị ta thành nhà văn từ trước khi có tác phẩm công bố với đời. Anh ta, chị ta là nhà văn từ trước khi phải chạy vạy để có tấm thẻ hội viên. Không hội viên, anh ta, chị ta đã là nhà văn rồi. Chưa in tác phẩm, anh ta chị ta đã là nhà văn rồi.

Về sau, nếu may mắn, anh ta, chị ta chỉ thành nhà văn có tiếng tăm mà thôi. Đặng Thùy Trâm nếu không may mắn có người giữ hộ cuốn nhật ký, nào biết khi nào có ai được chứng kiến một tâm hồn nhà văn trong nàng tiên áo trắng đó?

Nguyễn Du trông chờ 300 năm có người hiểu, nhưng đó là thi hào đã có thơ “xuất bản mồm” ở khắp dải Hồng Lĩnh. Còn Đặng Thùy Trâm, nếu không có người biết trân trọng giữ hộ chút lửa đã có sẵn trong cuốn sổ lửa, thì nào ai được soi vào một tâm hồn nhà văn cao đẹp nhường ấy?

Đó là hoàn cảnh khách quan, như ta vẫn quen nói. Còn về mặt chủ quan, không gì làm hại thanh danh nhà văn hơn là những hành vi không thể hiện tâm hồn nhạy cảm của nhà văn- những kẻ muôn đời tự do, tự do trong tư tưởng. Rành rành có đấy một thân thể tại ngục trung, tinh thần tại ngục ngoại …Một tâm hồn nhà văn đó. Một tâm hồn chắc chắn có lúc đã tự hỏi “ờ nhỉ, sao mình lại thành nhà văn?”

Là một nhà văn, đó là trở thành một nhà văn mà không có gì phải xấu hổ. Mọi chuyện ngoại cảnh thảy đều vặt vãnh, một làn gió hây hây cũng có thể quét sạch. Nhưng nhà văn hãy tránh điều nguy hiểm hơn thế, cái sự tự mình thổi bay mất chính mình.

http://editor.tuanvietnam.net/2010-08-01-o-nhi-sao-minh-thanh-nha-van-

Advertisements

Gửi bình luận »

Không có bình luận

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: